གླེང་མ་མྱོང་བའི་རྒྱལ་བའི་ཁོར་ཡུག་གི་མཛད་འཕྲིན།

གླེང་མ་མྱོང་བའི་༧རྒྱལ་བའི་ཁོར་ཡུག་གི་མཛད་འཕྲིན།

བོད་མི་ཞིག་གིས་སའི་གོ་ལར་ཕུལ་བའི་ཁོར་ཡུག་གི་ལེགས་སྐྱེས།

རྩོམ་པ་པོ་ཨ་ལགས་རྗེ་སྤྲུལ་བློ་གྲོས་ཆོས་བཟང་།

ནང་དོན་གནད་བསྡུས།

            དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ནང་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་བོད་མི་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲོད་དུ་བོད་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཐད་ནས་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་གནང་བའི་བརྒྱུད་རིམ་དང་། ༧སྐུ་སྒེར་གྱི་ཉིན་རེའི་མཛད་པའི་ཁྲོད་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་མཛད་པ་གང་གནང་བ།  ཁོར་ཡུག་དང་འབྲེལ་བའི་བརྩམས་ཆོས་དང་གཟེངས་རྟགས་སོགས་ཀྱི་སྐོར་བྲིས་ཡོད།

            བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།  བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག  རྒྱལ་སྤྱིའི་གནམ་གཤིས་འགྱུར་ལྡོག  ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ།  ཨེ་ཤ་ཡའི་ཆུ་མཛོད།

སྔོན་གླེང་།

འོ་སྐོལ་འཚོ་གནས་བྱེད་པའི་ལྷོ་འཛམ་གླིང་འདིར་མིའི་འགྲོ་བ་མ་བྱུང་བའི་ལོ་ངོ་དུང་ཕྱུར་མང་པོའི་གོང་ནས་དུད་འགྲོའི་རིགས་བྱུང་བ་དང་། དེའི་ཡར་སྔོན་དུ་རྩི་ཤིང་དང་ནགས་ཚལ། རི་དང་གཙང་པོ་སོགས་ཕྱི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྲུབ་ཡོད་པ་ནི་དེང་ཆོས་ཚན་གཉིས་ཀས་ཐུན་མོང་དུ་འདོད། ནང་བཅུད་ཀྱི་སེམས་ཅན་དང་ལྷག་ཏུ་འགྲོ་བ་མིས་ཕྱི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་ལོངས་སྤྱད་ནས་ལོ་ངོ་ཁྲི་ཕྲག་མང་པོ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ཀྱང་། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་དུས་དཀྱིལ་ཙམ་ནས་མི་རྣམས་འདོད་རྔམ་གྱི་གཞན་དབང་ཇེ་ཆེར་སོང་ནས་བཟོ་ལས་འཕྲུལ་རིག་དར་རྒྱས་བཏང་རྗེས་འཚོ་བའི་དགོས་མཁོའི་ས་ཐིག་ལས་བརྒལ་བའི་ས་གཏེར་སྔོག་འདོན། ཤིང་ནགས་གཅོད་འབྲེག གཙང་པོ་དང་རྒྱུག་ཆུ་འབག་བཙོག་སོགས་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་གཅིག་ཙམ་རིང་བག་མེད་དུ་སྤྱད་འབྲས་སུ་གོ་ལ་ཡོངས་སུ་གནམ་གཤིས་ཚ་དྲོད་རྒྱས་པ་དང་། ཐན་པ་དང་ཆར་ཆུ་དུས་སུ་མ་བབས་པ་སོགས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་རྣམས་ཚན་རིག་པ་སོགས་ཀྱིས་ལོ་མང་རིང་ཞིབ་འཇུག་གིས་རྙེད་རྗེས་གོ་ལའི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་དགོས་པའི་གནད་དོན་ར་སྤྲོད་བྱུང་། ཤུགས་རྐྱེན་དེའི་འོག་ནས་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༢ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་ཁོར་ཡུག་ཉིན་མོ་གཏན་འབེབས་བྱས་པ་དང་། ལོ་འདིར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་གི་རྒྱལ་ཁབ་༡༡༤ལྷག་མཉམ་འཛོམས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་ཁོར་ཡུག་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་དང་པོ་ ( Earth Summits ) ཚོགས་པ་ནས་བཟུང་ད་ལྟའི་བར་ཐེངས་ ༩ ཚོགས་ཡོད། [1]

སྟོབས་འབྱོར་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ཕྱུག་བདག་ཅན་གྱི་སྒེར་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་བདེ་སྡུག་ལ་སེམས་ཁུར་མ་བླངས་པར་སྒེར་སེམས་ཁོ་ནས་ད་དུང་མུ་མཐུད་ནས་ཁོར་ཡུག་ལ་གཏོར་བཅོམ་བྱས་ཚེ་འབྱུང་འགྱུར་ལོ་ངོ་༣༠༠ཡི་ནང་ལ་འཛམ་གླིང་གི་གཏེར་ཁ་ཡོངས་རྫོགས་ཟད་རྒྱུ་ཡིན་པ་ཚན་རིག་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྔོན་དཔག་དང་།[2]ད་དུང་ལོ་རེ་ནས་ལོ་རེར་འཛམ་གླིང་ས་ཕྱོགས་གང་སར་ཚ་དྲོད་ཚོད་དཔག་ལས་བརྒལ་ནས་རྒྱས་བཞིན་པའི་སྙན་ཐོ་བཏོན་ཡོད་དེ།[3] དཔེར་ན། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༣  ནས་༢༠༡༨ ལོའི་བར་སྟོབས་ལྡན་ཡོ་རོབ་ཏུ་དབྱར་དུས་སུ་ཚ་དྲོད་རྒྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མི་རྒན་གྲས་༦༠༠༠༠ཤི་བ་དང་[4]རྒྱལ་ཁབ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་གནས་སྟངས་འདི་ལས་དཔོག་ནུས། སྤྱི་ལོ་༢༠༡༩ལོ་མཇུག་ནས་༢༠༢༠ལོའི་ལོ་མཇུག་བར་ལོ་གཅིག་ལ་འཛམ་གླིང་ཕྱོགས་གང་སར་སྔོན་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་ཤིང་ནགས་ལ་མེ་ཤོར་བའི་དོན་རྐྱེན་དཔེར་མཚོན་ཙམ་ནི།  ཨ་རིའི་ཁཱ་ལི་ཧྥོ་ནི་ཡ ( California ) དང་། ཨོ་སི་ཀྲོ་སི་(Australia) དང་། སྦིར་ཛིལ། (Brazil)  ཀྲཀ་ཀི་ ( Turkey ) བཅས་སུ་བྱུང་བ་དང་། ལོ་དེ་གཉིས་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༨༥༠ལོའི་རྗེས་ནས་གོ་ལའི་ཚ་དྲོད་ཆེ་ཤོས་སུ་གྱུར་བས།[5] ཁོར་ཡུག་ལ་དོ་སྣང་དང་ལས་འགུལ་སྤེལ་མཁན་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད།

འོ་ན། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲོད་མཚན་སྙན་ཡོད་པའི་གོ་ལའི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་པ་དང་དོ་ཁུར་བ་བོད་མི་ཞིག་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ།  དེ་ནི་༧གོང་ས་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་ཡིན་ཞིང་། འདིར་དེའི་ཚུལ་མདོ་ཙམ་བརྗོད་ན།

འོ་ན། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲོད་མཚན་སྙན་ཡོད་པའི་གོ་ལའི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་པ་དང་དོ་ཁུར་བ་བོད་མི་ཞིག་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ། དེ་ནི་༧གོང་ས་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་ཡིན་ཞིང་། འདིར་དེའི་ཚུལ་མདོ་ཙམ་བརྗོད་ན།

བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་གི་གནད་དོན་དུ་བསྒྱུར་བའི་མཛད་ཆེན།

༧གོང་ས་མཆོག་རྒྱ་གར་དུ་བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་ནས་རིང་པོ་མ་སོང་བར་བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་གི་སྐོར་ནས་གསུང་བཤད་རབ་དང་རིམ་པར་གནང་བར་མ་ཟད། དེ་ཡང་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ཀྱི་གཏེར་ཁ་སྔོག་འདོན་དང་། གདོད་མའི་ནགས་ཚལ་གཅོད་འབྲེག་གིས་བོད་ཀྱི་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་ལ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་དོ་ཕོག་དང་། དེའི་མཇུག་འབྲས་སུ་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་འཐུང་ཆུའི་མགོ་ཁུངས་སུ་གྱུར་བའི་ཁ་འབབ་བཞི་དང་། ཆུ་ཆེན་བཞི་སོགས་ལ་འབག་བཙོག་དང་བྲི་བ་སོགས་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་པས། རྒྱ་དཀར་ནག་དང་། འབར་མ། ཐཱེ་ལཎ་ཌ་སོགས་ཀྱི་མི་མང་དུང་ཕྱུར་མང་པོའི་ཉིན་རེའི་འཚོ་བར་གསབ་ཏུ་མེད་པའི་གནོད་སྐྱོན་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་པའི་སྐོར། བོད་ཀྱི་སྲིད་པའི་གངས་རི་དང་འཁྱགས་རོམ་རྣམས་ནི་རྒྱ་གར་གཙོས་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་གནམ་གཤིས་དྲོད་གྲང་དང་། ཆར་དུས་སོགས་ལ་ཧ་ཅང་གི་ལྟོས་ཚབས་ཆེ་བའི་སྐོར་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ།[6]གསུང་བཤད་དང་གསུང་འཕྲིན། དུས་དེབ་སོགས་ཀྱི་གླེང་བརྗོད་དང་ཆེད་རྩོམ་མཛད་དང་མཛད་མུས་ཡིན།  དཔེར་ན། སྤྱི་ལོ་༡༩༨༧ ལོར་ཝ་ཤིང་ཀྲོན་དུ་ཚོགས་པའི་ཨ་རིའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཚོགས་འདུའི་ཐོག་དོན་ཚན་ལྔ་ཅན་གྱི་བཀའ་སློབ་ཅིག་བསྩལ་བའི་དོན་ཚན་བཞི་པ་ནི་བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་གི་སྐོར་དང་། སྤྱི་ལོ་༡༩༩༢ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་སྦིར་ཛིལ་དུ་གོ་སྒྲིག་གནང་བའི་ཁོར་ཡུག་གི་ཚོགས་ཆེན་ (United Nations Conference On Environment and Development) དུའང་བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་གི་སྐོར་དང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་རྩ་ཚིག་དང་རི་རྒྱ་ཀླུང་རྒྱ་བསྡམས་པའི་རྩ་ཚིག་གི་སྐོར་སོགས་བཀའ་སློབ་གནང་ཏེ།[7][8] བོད་མི་དང་། རྒྱ་གར། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲོད་དུ་ལོ་ངོ་༤༠ལྷག་རིང་བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་གི་མགྲིན་ཚབ་གནང་ནས་བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ནི་བོད་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ལྷོ་ཤར་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཁོར་ཡུག་དང་འབྲེལ་བ་ཧ་ཅང་དམ་ཟབ་ཡོད་པའི་སྐོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྟེང་དུ་སྔར་མེད་གོ་རྟོགས་ཤུགས་སྤེལ་གནང་ནས་བོད་ནི་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཆུ་མཛོད་དང་།[9] འཛམ་གླིང་ལྷོ་སྣེ་གསུམ་པ་སོགས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་གི་སྡེ་ཚན་ཁྲོད་དུ་ཆེས་གལ་གནད་ཅན་གྱི་སྣང་བརྙན་གསར་དུ་བསྐྲུན་ཡོད།

མདོར་བསྡུས་ན། བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཐད་༧གོང་ས་མཆོག་གི་རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་ཆེན་གསུམ་བསྐྱངས་ཡོད་དེ།

༡  བོད་ཡུལ་དུ་གཏེར་ཁ་སྔོག་འདོན་དང་ཆུ་རགས། ཤིང་ནགས་གཅོད་འབྲེག་ཚད་བརྒལ་གྱི་མཇུག་འབྲས་སུ་ཁ་འབབ་བཞི་དང་ཆུ་ཆེན་བཞི་ལ་འབག་བཙོག་དང་། དེའི་མཇུག་འབྲས་སུ་དེ་དག་ལ་བརྟེན་པའི་མི་མང་དུང་ཕྱུར་མང་པོའི་ཉིན་རེའི་འཚོ་བར་དོ་ཕོག་བྱུང་བ་སོགས་བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་གི་གནད་དོན་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་གླེང་སྐབས་མི་གླེང་ཐབས་མེད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་གི་གནད་དོན་གལ་ཆེའི་གྲས་སུ་བསྐྱལ་གནང་ཡོད།

༢ བོད་ཀྱི་གནམ་གཤིས་འགྱུར་ལྡོག་དང་འཁྱགས་རོམ་བཞུས་འབྲས་སུ་རྒྱ་གར་སོགས་སུ་ཆར་དུས་དང་དབྱར་དགུན་དྲོད་གྲང་སྙོམས་པར་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པའི་སྐོར།

༣ རྒྱ་རིགས་བོད་ཡུལ་དུ་གནས་སྤོས་ཤུགས་ཆེན་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ཀྱི་བྱ་དང་ཉ། རི་དྭགས་གཅན་གཟན་སོགས་ཉུང་དུ་ཕྱིན་ནས་བོད་ཀྱི་སྐྱེས་ཁམས་ཁོར་ཡུག་ལ་གནོད་པའི་སྐོར།

༧གོང་ས་མཆོག་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་ཁྲོད་ཤུགས་རྐྱེན།

དེང་འཇིག་རྟེན་འདིར་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་པ་སྐུ་འཚོ་བཞུགས་ཀྱི་གྲས་སུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲོད་དུ་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་སྐོར་ནས་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་མང་ཤོས་དང་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་གྲས་སུ་༧གོང་ས་མཆོག་ཡོད་བཞིན། དེ་ཡང་༧མགོན་པོ་མཆོག་ནས་སྤྱི་ལོ་༡༩༨༦ལོར་འཛམ་གླིང་ཁོར་ཡུག་གི་ཉིན་མོར་སྩལ་བའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་སྐོར་གསུང་འཕྲིན་དང་།[10]  སྤྱི་ལོ་༡༩༨༨ ལོར་སི་ཌས་སྦག་ (Strasbourg) ཏུ་ཡོ་རབ་གྲོས་ཚོགས་སུ་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ་ལས་བོད་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་གི་སྐོར།[11]  སྤྱི་ལོ་༡༩༨༩ལོར་ཎོ་བྷེལ་གཟེངས་རྟགས་ཀྱི་མཛད་སྒོའི་སྐབས་སུ་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་སྐོར་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མ་མཉམ་རུབ་ཀྱིས་ཁོར་ཡུག་གི་དཀའ་ངལ་སེལ་དགོས་པའི་བཀའ་སློབ་དང་།[12] གཟེངས་རྟགས་སུ་གནང་བའི་དངུལ་གྱིས་འབྲས་བུ་ཅན་གྱི་ཤིང་སྣ་མང་པོའི་ས་བོན་ཉོས་ཏེ་འཛམ་གླིང་གི་ས་ཕྱོགས་གང་སར་འདེབས་འཛུགས་གནང་བ།[13] སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠ལོར་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་ལྗགས་རྩོམ་མཛད་པའི་བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང་(Freedom In Exile)དང་།[14]བོད་ (My Tibet) ཅེས་པའི་དཔེ་དེབ་དུའང་བོད་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་དམིགས་སུ་བཀར་ནས་བྲིས་ཡོད།

སྤྱི་ལོ་༡༩༨༨ ལོར་སི་ཌས་སྦག་ (Strasbourg)

༧གོང་ས་མཆོག་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་ཁྲོད་ཤུགས་རྐྱེན།

            དེ་བཞིན་དུ། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༠ ལོར་འཛམ་གླིང་གི་ས་གཞིའི་ཉིན་མོའི་དུས་དྲན་དང་། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༡ ལོར་ཨ་རིའི་གཞུང་འབྲེལ་ཁོར་ཡུག་དུས་དེབ་དང་། སྤྱི་ལོ་༡༩༩༡ ལོར་འཛམ་གླིང་གཅེས་ཉར་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཁོར་ཡུག་དང་འབྲེལ་བའི་གསུང་འཕྲིན་བསྩལ་བ་ཡོད། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༢ ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་སྦིར་ཛིལ་དུ་གོ་སྒྲིག་གནང་བའི་ཁོར་ཡུག་གི་ཚོགས་ཆེན་ (United Nations Conference On Environment and Development) ཐོག་དང་། སྐབས་དེར་རྒྱལ་སྤྱིའི་གསར་འགོད་པ་རྣམས་ལ་ཐུག་འཕྲད་ཀྱིས་ཁོར་ཡུག་དང་འབྲེལ་བའི་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་རྒྱས་པར་གནང་།[15]སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་གོ་སྒྲིག་བྱས་པའི་ ( Paris 2015 UN Climate Change Conference ) ཕཱ་རི་སིར་ཚོགས་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་ཚོགས་ཆེན་ལ་དྲ་ཐོག་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་གནང་བ་[16] སོགས་དེང་གི་བར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་གི་ཚོགས་འདུ་དང་བགྲོ་གླེང་ཆེ་ཆུང་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་གནང་བར་མགྲོན་འབོད་དང་ཆེས་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་བའི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་མི་སྣར་ངོས་འཛིན་ཞུ་བཞིན་ཡོད།  

Warsaw, Poland in 2013 Photo by Jeremy Russell/OHHDL

མདོར་ན།   རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཐད་ནས་༧གོང་ས་མཆོག་གི་ལམ་སྟོན་ཆེན་མོ་གསུམ་གནང་ཡོད་དེ།

༡ དེང་སྐབས་ཤར་ནུབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་གྱི་འབྲེལ་བ་སྔར་ལས་ཆེ་རུ་འགྲོ་བཞིན་པ་དང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་གནད་དོན་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་དང་མི་རིགས་ཤིག་གི་དཀའ་ངལ་མ་ཡིན་པར་འཇིག་རྟེན་སྤྱིའི་དཀའ་ངལ་ཡིན་པ་ངོས་འཛིན་གྱིས་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་ཆུང་ཚང་མས་འགན་མཉམ་འཁུར་དགོས་པའི་ལམ་སྟོན།

༢ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཆབ་སྲིད་མི་སྣ་གཙོ་གྲས་ཚོས་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ལས་འགུལ་ནང་མཉམ་ཞུགས་དང་། ཁོར་ཡུག་གི་དཀའ་ངལ་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ལས་བྱུང་བས་ཀུན་སྤྱོད་ལ་སྒྱུར་བཅོས་ཀྱིས་སྤྱི་སེམས་དང་། གཞན་ཕན། སྙིང་རྗེ་སོགས་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་གྱི་སྡེ་ཚན་དུ་འཇོག་དགོས་པའི་ལམ་སྟོན།

༣ ཁོར་ཡུག་དང་དཔལ་འབྱོར་རྒྱ་སྐྱེད་གཉིས་ཕན་ཚུན་གཅིག་ཕན་གཅིག་གྲོགས་སུ་འགྲོ་དགོས་པ་ལས་མཐའ་གང་རུང་དུ་ལྷུང་མི་རུང་བ་དང་། གོ་ལ་ནི་ང་ཚོ་འགྲོ་བ་མིར་དབང་བའི་ཁྱིམ་གཅིག་པུ་ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་འཛིན་དགོས་པའི་གལ་གནད་ཀྱི་ལམ་སྟོན་གནང་བ་བཅས་ཡིན།

ཉིན་རེའི་མཛད་པའི་ཁྲོད་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་མཛད་པ།

༧གོང་ས་མཆོག་ནི་བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་སྐོར་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་ཆེན་དང་བགྲོ་གླེང་སོགས་སུ་རྒྱུན་དུ་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་དང་སྐྱེ་ཁམས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པར་ཆེས་ཐོག་མར་གང་ཟག་སྒེར་ངོས་ནས་འགོ་འཛུགས་དགོས་པའི་སློབ་སྟོན་གནང་མཁན་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད།[17]སྐུ་སྒེར་ནས་ཀྱང་ཉིན་རེའི་མཛད་པའི་ཁྲོད་དུ་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་མཛད་པ་གང་མང་ཞིག་མཛད་བཞིན་ཡོད། དཔེར་ན། སྐུ་སྒེར་ལ་མཚོན་ན་གློག་ལ་གྲོན་ཆུང་དང་སེར་སྣ་གནང་མི་དགོས་ཀྱང་ཕོ་བྲང་གི་གཟིམ་ཁང་གང་ཞིག་ལས་ཕྱི་རུ་ཡུད་ཙམ་ཕེབས་སྐབས་ཀྱང་གློག་གཟིམ་གནང་བ་དང་། སྐུ་སྒེར་གྱི་ཆུ་ལ་ཟད་རྒྱུ་དང་སེར་སྣ་གནང་མི་དགོས་ཀྱང་ཁྲུས་གཞོང་(Bath)དུ་སྐུ་གསིལ་མི་གནང་བར་ཆུ་སྦུག་(Shower)ལས་སྐུ་གསིལ་གནང་བ། སྐུ་སྒེར་ལ་མཆོད་རྒྱུར་ཕོངས་པ་མེད་ཀྱང་རྒྱུན་དུ་གསོལ་ཀྲུམ་ཧ་ཅང་ཉུང་བར་མཆོད་གནང་བ། ཕྱག་ཡིག་སོགས་འབྲི་ཆེད་ཤོག་བུར་སེར་སྣ་གནང་མི་དགོས་ཀྱང་ཤོག་སྟོང་ཟུར་ཙམ་ཡང་འཇོག་མི་གནང་བ་སོགས་རྒྱུན་དུ་ཐུགས་སྣང་མཛད་པ། གཞན་ལའང་དེ་ལྟར་གནང་དགོས་པའི་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་ཤུགས་ཆེན་གནང་བཞིན་ཡོད།[18] དཔེར་ན། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༦ ལོར་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་མཆོད་རྟེན་དུ་དུས་འཁོར་དབང་ཆེན་གནང་སྐབས་སུ་ཁོར་ཡུག་དང་འབྲེལ་བའི་བཀའ་སློབ་ལ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་གཅན་གཟན་གྱི་པགས་རིགས་རྒྱན་གོས་གྱོན་པ་ནི་དུས་རབས་དང་མི་འཚམས་ཤིང་བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ལ་གནོད་སྐྱོན་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་[19]དེ་གཅིག་པུས་ཀྱང་བོད་ནང་པགས་རིགས་རྒྱན་གོས་ཀྱི་ཆེད་བདག་མེད་རི་དྭགས་དང་གཅན་གཟན་རྔོན་རྒྱག་མཁན་དེ་ནས་བཟུང་རྒྱུན་ཆད་པར་གྱུར་བས་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་བོད་ནང་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲོད་བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་དང་མགྲིན་ཚབ་པར་བོད་མི་སུས་ཀྱང་སྒྲུན་དུ་མེད་པའི་མཛད་ཆེན་བསྐྱངས་ཡོད།

ཁོར་ཡུག་དང་འབྲེལ་བའི་བརྩམས་ཆོས།

“ང་ཚོའི་ཁྱིམ་གཅིག་པུ།”

ཁོར་ཡུག་དང་འབྲེལ་བའི་བརྩམས་ཆོས།

༧གོང་ས་མཆོག་གིས་ཁོར་ཡུག་དང་འབྲེལ་བའི་བཀའ་སློབ་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་བཙན་བྱོལ་དུ་ཞབས་སོར་འཁོད་རྗེས་བོད་མི་རྣམས་ལ་བླང་དོར་གྱི་བཀའ་སློབ་གནང་སྐབས་སུ་འཕྲོད་བསྟེན་དང་འབྲེལ་ནས་ཁོར་ཡུག་གི་སྐོར་བཀའ་སློབ་ཡང་ཡང་ཕེབས་པ་དང་། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༩ ལོ་ནས་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ལོའི་བར་རྒྱལ་སྤྱི་དང་རྒྱ་གར་སོགས་སུ་ཁོར་ཡུག་དང་འབྲེལ་བའི་བཀའ་སློབ་གྲངས་ལས་འདས་པ་གནང་བ་རྣམས་བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བྱས་པའི་དབྱིན་དེབ་གཉིས་དང་། བོད་ཡིག་གི་དེབ་གཅིག[20] ༧གོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་འབུམ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་ནས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བྱས་པའི་དཔེ་དེབ་གཅིག[21] ༧གོང་ས་མཆོག་སྐུ་ངོ་མས་སྤྱི་ལོ་༡༩༩༢ ལོར་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་བོད་ཀྱི་སྲིད་པའི་གངས་རི་རྣམས་བོད་དང་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ལ་གལ་ཆེ་བའི་ཆེད་རྩོམ་དང་། སྤྱི་ལོ་༡༩༩༣ ལོར་བོད་ཡིག་ཏུ་ལྗོན་ཤིང་ཁོར་ཡུག་ཁྲོད་གལ་ཆེ་བའི་ཆེད་རྩོམ།[22] སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠ ལོར་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་ལྗགས་རྩོམ་མཛད་པའི་བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རེ་བ་དང་། བོད་ཅེས་པའི་དཔེ་དེབ། སྤྱི་ལོ་༡༩༩༩ ལོར་ལྗགས་རྩོམ་མཛད་པའི་སྟོང་ལོ་གསར་པའི་ཀུན་སྤྱོད་དུའང་ཁོར་ཡུག་གི་སྐོར་ས་བཅད་ཟུར་དུ་མཛད་ཡོད། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ ལོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲོད་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་གྲགས་ཅན་འཇར་མན་པ་ཕྷན་ཛི་ (Franz Alt) དང་ལྷན་དུ་ང་ཚོའི་ཁྱིམ་གཅིག་པུ་ (Our Only Home :  A Climate Appeal To The World) ཞེས་པ་ཁོར་ཡུག་གི་དཔེ་དེབ་གཅིག་ལྗགས་རྩོམ་མཛད་གནང་ཡོད།

རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་དང་འབྲེལ་བའི་གཟེངས་རྟགས།  

༧གོང་ས་མཆོག་ནི་དེང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲོད་དུ་ཆེས་མཚན་སྙན་ཆེ་བའི་གོ་ལའི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་པ་དང་ལམ་སྟོན་པའི་གྲས་སུ་བགྲང་བཞིན་ཡོད། ཡིན་ནའང་། ༧གོང་ས་མཆོག་ལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་གི་གཟེངས་རྟགས་ཕུལ་ཡོད་མེད་ཀྱི་སྐོར་ནས། འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་མང་པོར་ལྟ་ཀློག་བྱས་ཀྱང་རྙེད་སོན་མ་བྱུང་ཞིང་། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ལས་བྱེད་ལ་[23]དེའི་སྐོར་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར་མེད་སྐོར་གསུངས་བྱུང་། ༧མགོན་པོ་མཆོག་ལ་ཁོར་ཡུག་གི་གཟེངས་རྟགས་གཅིག་ཀྱང་ཕུལ་མེད་པ་ནི་ཕལ་ཆེར་ཁོར་ཡུག་སྐོར་ལ་ལས་འགུལ་དངོས་སུ་རྒྱ་ཆེན་པོ་མ་སྤེལ་བ་དང་། ཡང་ན་འབྲེལ་ཡོད་རྣམ་པས་མཚམས་སྦྱོར་དང་ཐུགས་སྣང་མ་གནང་བས་ཀྱང་ཡིན་སྲིད་སྙམ། ཡིན་ནའང་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་འདས་པའི་ལོ་ངོ་ ༤༠ལྷག་རིང་བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་ཐོག་ཕྱག་ལས་གནང་བའི་མཛད་པ་ནི་བོད་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་གི་ལོ་རྒྱུས་སུ་འཁོད་འོས་པའི་མཛད་ཆེན་ཞིག་དང་། བོད་མི་ཞིག་གི་རྒྱལ་སྤྱིར་ཕུལ་བའི་ཁོར་ཡུག་གི་ལེགས་སྐྱེས་ཤིག་ཀྱང་ཡིན་ནོ།  །ཞེས་འདིར་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་བོད་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཐད་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་དང་། མཛད་པ་སྤྱི་སྤམ་ཙམ་ལས་ཞིབ་པར་མ་སྤྲོས་སོ། ། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༡ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༩ ཉིན།  

ཨ་ལགས་རྗེ་སྤྲུལ་བློ་གྲོས་ཆོས་བཟང་གིས་བཞུགས་སྒར་ནས།


[1] www.research.un.org/un Documentation:Environment/conferences

[2] Our only home, A Climate Appeal to The Word, by HH.Dalai Lama with Franz Alt page:104

[3] www.bbc.com/what is climate Change?

[4] Our only home, A Climate Appeal to The Word, by HH.Dalai Lama with Franz Alt page:103

[5] www.bbc.com/what is climate Change?

[6] གངས་རིའི་སྐོར་གྱི་ཆེད་རྩོམ། དབྱིན་ཡིག་ཏུ་༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་མཛད། སྤྱི་ལོ། ༡༩༩༢ ཟླ་༧ ཚེས་༢༦ ཉིན་ཨ་རིའི་བདུན་རེའི་གསར་ཤོག་ ( NewsWeek ) ཏུ་འགྲེམས་སྤེལ་གནང་།

[7] ༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་སྐོར་སྩལ་བའི་བླང་དོར་ལམ་སྟོན། ཤོག་གྲངས། ༤ བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་པར་འགྲེམས་ཞུས།     སྤྱི་ལོ ༢༠༠༩

[8] སི་ཏུ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་སྐྱེ་ཤིང་འདེབས་འཛུགས་དགོས་པའི་རྩ་ཚིག་དང་། ཆོས་རྒྱལ་རབ་བརྟན་ཀུན་བཟང་གིས་རི་རྒྱ་ཀླུང་རྒྱ་བསྡམས་པའི་རྩ་ཚིག   ཁོང་གཉིས་དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པ་དང་བཅོ་ལྔའི་མི་སྣ་ཡིན།

[9] གངས་རིའི་སྐོར་གྱི་ཆེད་རྩོམ། དབྱིན་ཡིག་ཏུ་༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་མཛད། སྤྱི་ལོ། ༡༩༩༢ ཟླ་༧ ཚེས་༢༦ ཉིན་ཨ་རིའི་བདུན་རེའི་གསར་ཤོག་ ( NewsWeek ) ཏུ་འགྲེམས་སྤེལ་གནང་།

[10] ༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་སྩལ་བའི་ཁོར་ཡུག་ལམ་སྟོན་དང་། བྱམས་བརྩེའི་ལམ་སྟོན་གྱི་བཀའ་སློབ་ཕྱོགས་བསྡེབས། ཤོག་གྲངས། ༡ དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ཡིག་ཚང་ནས་པར་དུ་བསྐྲུན།  སྤྱི་ལོ་༢༠༡༥

[11] www.bod.asia /༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་བོད་རྒྱའི་འབྲེལ་ལམ་ཐོག་གལ་ཆེའི་གསུང་བཤད་ཁག

[12] www. nobelprize.org/the 14th Dalai Lama-Acceptance Speech

[13] ༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་སྐོར་སྩལ་བའི་བླང་དོར་ལམ་སྟོན། ཤོག་གྲངས། ༥༢ བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་པར་འགྲེམས་ཞུས། སྤྱི་ལོ ༢༠༠༩

[14] བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང་། ཤོག་གྲངས། ༥༢༧   བོད་འགྱུར་མ། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་། སྤྱི་ལོ་༢༠༡༧

[15] www.dalailama.com/universal Responsibility and the Global Environment address at the Rio Earth Summit

[16] www.theguardian.com/cop21:Paris climate change conference 2015

[17] ༧ གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་སྩལ་བའི་ཁོར་ཡུག་ལམ་སྟོན་དང་། བྱམས་བརྩེའི་ལམ་སྟོན་གྱི་བཀའ་སློབ་ཕྱོགས་བསྡེབས་ལས། འཛམ་གླིང་འདིར་ཞབས་འདེགས་ཀྱི་ལེགས་སྐྱེས་ནི་མུ་མཐའ་མེད་པ་ཞིག་ཡོད། མི་སྒེར་སོ་སོའི་ངོས་ནས་ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་རྒྱུ་ནི་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཡིན་ནའང་། དེ་དག་གང་ཐུབ་ཅི་ཐུབ་ཀྱིས་ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་རྒྱུ་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན།   ཤོག་གྲངས། ༩   དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ཡིག་ཚང་ནས་པར་དུ་བསྐྲུན།  སྤྱི་ལོ་༢༠༡༥

[18] Our only home, A Climate Appeal to The Word, by HH.Dalai Lama with Franz Alt page:83

[19] ༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་སྐོར་སྩལ་བའི་བླང་དོར་ལམ་སྟོན། ཤོག་གྲངས། ༡༣༨ བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་པར་འགྲེམས་ཞུས།     སྤྱི་ལོ ༢༠༠༩

[20] ༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་སྐོར་སྩལ་བའི་བླང་དོར་ལམ་སྟོན། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་པར་འགྲེམས་ཞུས། སྤྱི་ལོ ༢༠༠༩

[21] ༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་སྩལ་བའི་ཁོར་ཡུག་ལམ་སྟོན་དང་། བྱམས་བརྩེའི་ལམ་སྟོན་གྱི་བཀའ་སློབ་ཕྱོགས་བསྡེབས། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ཡིག་ཚང་ནས་པར་དུ་བསྐྲུན།  སྤྱི་ལོ་༢༠༡༥

[22] སྣོད་བཅུད་རྟེན་འབྱུང་དང་འབྲེལ་བའི་གདམས་ངག་ཉུང་ངུའི་ཚིགས་བཅད་དུ་བསྡེབས་པ་དགེ། སྤྱི་ལོ་༡༩༩༣ ལོར་མཛད། ༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་སྩལ་བའི་ཁོར་ཡུག་ལམ་སྟོན་དང་། བྱམས་བརྩེའི་ལམ་སྟོན་གྱི་བཀའ་སློབ་ཕྱོགས་བསྡེབས། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ཡིག་ཚང་ནས་པར་དུ་བསྐྲུན།  སྤྱི་ལོ་༢༠༡༥              

[23] ༧གོང་ས་མཆོག་གི་གཟེངས་རྟགས་ཀྱི་སྐོར་ནས་ཕྱག་ལས་གནང་མཁན་རྒན་སངས་རྒྱས་ལགས།

ཆུ་བོ་གླེང་བ།

ཁམས་སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀས་བརྩམས།

 

གླེང་གཞི།

ཆུ་ནི་རླན་གཤེར་དང་བཞུར་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ།  མཚམས་རེར་མཁྲེགས་གཟུགས་སམ་སྲ་གཟུགས་སུའང་འགྱུར་ཏེ་འཁྱགས་རོམ་སོགས་སུ་གནས་པ་དང་།  དབུགས་གཟུགས་སམ་རླང་གཟུགས་སུའང་འགྱུར་བ་ཡིན།  ཆུ་ནི་ཚེ་སྲོག་ཡོད་དོ་ཅོག་གི་རྟེན་གཞི་དང་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་ཆེས་ཆེ་བའི་ཐོན་ཁུངས་ཀྱང་ཡིན།

ནང་བའི་གཞུང་ལུགས་ལས་བཤད་ན་གཟུགས་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་དོ་ཅོག་ཆུ་རྡུལ་ལས་མ་གྲུབ་པ་མེད་ལ། ཚན་རིག་པ་གྲགས་ཅན་ཨེ་རི་སི་ཌོ་ཌལ་ལྟ་བུས་ཀྱང་ཆུ་རྡུལ་ནི་བེམ་གཟུགས་ཀྱི་རྩ་བའི་རྫས་སུ་བཤད་ཡོད།  བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དག་ནའང་རླུང་དང་ཆུ་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་སོགས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྲུབ་པར་བཤད། ས་ཡི་གོ་ལའི་ངོས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན་གྱི་བརྒྱ་ཆ་བདུན་ཅུ་ཆུས་ཁེངས་ཡོད། ཆུ་མེད་པར་སྲོག་ཆགས་གང་ཡང་འཚོ་མི་ཐུབ་ལ། འབྲས་བུས་ལྕི་བའི་ཤིང་སྡོང་དང་། མཛེས་པར་བཞད་པའི་མེ་ཏོག  དགོས་མཁོའི་སྲོག་རླུང་སྦྱིན་པའི་ལྗང་མདོག་གི་རྩི་ཤིང་། རོ་ཡི་བྲོ་བ་མངར་བའི་ཤིང་འབྲས་སོགས་ཡོད་ཚད་ཆུ་ཡིས་སྐྱེད་ཅིང་ཆུ་ཡིས་གསོ།  དེ་བས་ཆུ་ནི་མེད་ཐབས་མེད་ཀྱང་དགོས་མཁོ་ཆེ་བའི་གོ་ལའི་དངོས་པོ་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ཆོག

མ་གཞི་ཆུ་ཡིས་སའི་གོ་ལའི་བརྒྱ་ཆ་བདུན་ཅུ་ཟིན་ཡོད་པས་ཅི་འདོད་དུ་བེད་སྤྱད་ཅིང་།  ལྡེང་ངེས་སུ་མཆིས་སེམས་ན་དེ་ནི་ཆེས་ནོར་འཁྲུལ་ཞིག་ཡིན། ཚེ་སྲོག་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་དུ་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཚེ་སྲོག་གསོ་བའི་ཆུ་ནི་དེ་དག་ལས་ཧ་ཅང་གི་ཉུང་ཉུང་ཞིག་ལས་མེད་སྟེ། སའི་གོ་ལས་ངོས་ཀྱི་ཆུའི་བརྒྱ་ཆ་དགུ་བཅུ་གོ་བརྒྱད་ནི་ཚྭ་ཆུ་ཡིན་པས་འཐུང་ཆུར་མི་རུང་། དེ་བས་འཐུང་ཆུར་རུང་བ་ནི་བརྒྱ་ཆ་གཉིས་ཙམ་ཡིན། དེ་ལྟ་བུའི་དངས་གཙང་གི་ཆུ་དེ་ཡིས་ལུས་ཕུང་གསོ། ཚེ་སྲོག་སྐྱེད།  སྐོམ་པ་སེལ། ལྗོན་ཤིང་བསྐྲུན། ཚ་གདུང་སེལ། མཚར་སྡུག་ལྡན་པའི་ལྡུམ་ར་བཞད་པར་བྱས། དངུལ་ནག་དང་དྲི་མ་འཁྲུད་པར་བྱེད། མཚོ་གླང་དང་། ཉ་རིགས། ཆུ་སྲིན་སོགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཁོར་ཡུག་བསྐྲུན། ས་ཞིང་འདེབས་ལས་དང་བཟོ་ལས་ཚན་རྩལ་ཡང་ཆུ་ལ་བརྟེན་པས་མདོར་ན་འཐུང་ཆུར་རུང་ཞིང་དུག་ཆུར་མ་གྱུར་པའི་ཆུ་ནི་མེད་ན་དེས་ཕོངས་ཀྱི་ཅ་དངོས་རིན་ཐང་སྟོང་གིས་གཞལ་དུ་མེད་པ་ཞིག་གོ།

ས་བཅད་དང་པོ། ཆུ་བོའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་ཕན་ནུས་སོགས་གླེང་བ།

དང་པོ། ཆུ་བོའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་འཐུང་ཆུའི་འབྱུང་ཁུངས།

  གནའ་བོའི་གྷི་རི་སིའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་ཐེ་ལེ་སི་ཡིས། ཆུ་ནི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན། ཞེས་དང་། འཇར་པན་ཚན་རིག་པ་ཅང་པིང་ཧྲིང་གིས། ཆུ་ནི་སའི་གོ་ལའི་ཐོག་གི་ཚེ་སྲོག་ཡོད་ཚད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན།[1]  ཞེས་ལེགས་པར་གདམས་པ་ལྟར་དྭངས་གཙང་གི་ཆུ་ཐིགས་རེ་རེས་སྐྱེ་འགྲོ་མང་པོའི་ཚེ་སྲོག་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པས་ང་ཚོས་ཆུ་བོ་སྲུང་སྐྱོང་བྱ་དགོས། ཆུ་བོ་སྲུང་སྐྱོང་དགོས་ན་དེའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་ཕན་ནུས་སོགས་སྔོན་དུ་ཤེས་དགོས་ སྙམ། ཆུ་བོའི་འབྱུང་ཁུངས་གཙོ་བོ་ནི་རང་བྱུང་གི་ཆུ་མིག་དྭངས་གསལ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལྡན་ཡིན་ཏེ། གནས་མཆོག་སྐྱེས་དངོས་སྣ་མང་རྟོག་ཞིབ་སྟབས་རྒྱལ་ལས། གནའ་བོའི་གངས་རི་དང་། སྲིད་པའི་ཁ་བ་བསྟི་ཆགས། གཞན་ཡང་ཆར་འབབ་པ་སོགས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་རྐྱེན་བྱུང་ཞིང་། འབྱུང་བཞིའི་རྡུལ་ཕྲན་ནང་གི་ཆུ་རྡུལ་སོགས་ཀྱིས་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་བྱས་ཏེ་སྐྱེས། མཁའ་དབུགས་དང་ས་གཤིས་ནང་གི་བརླན་གཤེར་གྱི་ཆ་མང་པོ་ཞིག་འདུས་ཏེ་གྲུབ་ཡོད།[2] ཅེས་བཤད་པ་ལྟར་ཆུ་བོའི་འབྱུང་ཁུངས་རང་བྱུང་ཁམས་ཆེན་མོ་ཡིན་པས་ང་ཚོས་ཆུ་བོ་སྲུང་སྐྱོང་ཡག་དག་ཅིག་བྱེད་དགོས་ན་ཐོག་མར་རང་བྱུང་ཁམས་ཆེན་མོ་སྲུང་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུ་གལ་ཆེ། ས་གོ་ལའི་སྟེང་དུ་ཆུ་བོའི་རིགས་མང་པོ་ཡོད། དཔེར་ན། རྒྱ་མཚོ་དང་འཁྱག་རོམ། མཚོ་དང་མཚེའུ། ཆུ་ཀླུང་དང་ཆུ་ཕྲན་ཆེ་ ཆུང་ཡོད། ད་རུང་ས་སྟེང་གི་ཆུ་དང་ས་འོག་གི་ཆུ། ཆུ་ཚན་དང་ཆུ་རུལ། ཟིལ་པ།  སེར་བ། ཆར་པ། ཁ་བ་སོགས་མང་དུ་ཡོད། ཆུ་བོ་ནི་རླུང་ཁམས་ཆེན་མོའི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན། ང་ཚོ་རྒྱུན་པར་བཟའ་བཏུང་དང་འཚོ་བའི་ཁྲོད་སྤྱོད་རུང་བའི་དྭངས་གཙང་གི་ཆུ་ནི་ག་ས་གང་ནས་འབྱུང་མི་སྲིད། སའི་གོ་ལའི་ལྷོ་བྱང་གི་འཁྱག་རོམ་ཆེན་པོ་ཞུ་བ་ལས་སའི་སྟེང་འོག་བརྒྱུད་དེ་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། གཙང་བོ་དང་རྒྱ་མཚོའི་རླན་གཤེར་འཁོར་སྐྱོད་ལས་མཁའ་དབྱིངས་ནས་འབབ་བཞིན་ཡོད་པ། སྐྱེ་དངོས་དང་རྩྭ་ཐང་ས་གཞི་སོགས་ལས་ཀྱང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད། དེ་བས་ཆུ་ཕོར་གང་མ་རྫོགས་ནའང་རང་ནུས་ཀྱི་ཆུ་བསྐྱེད་པའི་ནུས་པ་ཡོད། ལྗོན་ཤིང་དང་རྩྭ་ཐང་སོགས་སྐྱེ་དངོས་ཀྱི་རིགས་དང་ས་གཞི་དང་གཙང་བོ་ཆུ་ཕྲན་སོགས་ལ་བདག་སྐྱོང་ལེགས་པོ་བྱས་ནའང་ཆུའི་ཐོན་ཁུངས་ལ་སྲུང་སྐྱོང་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །

གཉིས་པ། ཆུ་བོའི་ཕན་ནུས།

སྐྱོ་ཉིན་རྩི་ཆུའི་ཁོར་སྲུང་ཞེས་པའི་དེབ་ལས། ཆུ་གཙང་མ་བརྙོགས་ན་ཀླུ་མི་དགའ། །རྩྭ་རྩི་ཤིང་བཅད་ན་ཚེ་མི་རིང་། ། རི་བཟར་བོ་བསློགས་ན་ས་མི་དགའ། །དྲི་ངན་པ་བདུག་ན་གནམ་མི་དགའ། །ཞེས་དང་། གད་སྙིགས་ཆུ་ལ་དོར་བ་ནི། ཆུ་ལ་དུག་དྲངས་པ་དང་འདྲ།[3] ཞེས་བཤད་པ་ལྟར་ཆུ་བོ་སྐྱེ་འགྲོ་ཀུན་གྱི་འཐུང་ཆུ་ཡིན་པས་ནམ་ཡང་སྦགས་བཙོག་བཟོ་མི་རུང་། ཆུ་བོ་ནི་ཚེ་སྲོག་འཚོ་བར་བྱེད་པའི་མ་ལག་གི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པས་འཛམ་གླིང་ས་སྒང་གི་གཞི་ཆ་ཆེ་ཤོས་དེ་ཆུ་བོས་བཟུང་ཡོད་ལ། ང་ཚོ་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱིས་འཐུང་ཆུ་ཆོག་པའི་ཆུ་ནི་ཧ་ཅང་ཉུང་ཉུང་རེད། རྩི་ཤིང་རིགས་ཀྱི་སྐྱེ་དངོས་དག་ནི་ཆར་ཆུས་འཕེལ་འགྲིབ་བྱེད་ཅིང་། ཆུ་བོས་ནགས་ཚལ་སོགས་རྩི་ཤིང་གི་ས་ཁུལ་སྐྱེ་འཕེལ་བྱེད་པས་ཆུ་དང་སྐྱེ་དངོས་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཧ་ཅང་དམ་པོར་ཡོད་པས་ཆུ་མེད་ན་རྩི་ཤིང་སོགས་ཡོད་མི་སྲིད་ལ། ས་སྒང་ཐོག་ཏུ་འཚོ་བའི་སྐྱེ་འགྲོ་དག་ཀྱང་ཡོད་མི་སྲིད། ཆུ་བོ་ཡོད་པས་སྡོང་འཛུགས་ནགས་སྐྲུན་བྱེད་པ་དང་། ཕྱུགས་ལས་འཚོ་སྐྱོང་བྱེད་པ། ཞིང་ལས་འབྲུ་རིགས་འདེབས་པ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་ཞིང་། ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བ་མིའི་འཐུང་ཆུ་བྱེད་ཅིང་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་ཚེ་སྲོག་མང་པོ་ཞིག་སྲུང་བཞིན་ཡོད་དེ། ཁོར་ཡུག་ཚན་རིག་གི་སྐོར་ལས། འཛམ་གླིང་རང་བཞིན་གྱི་ཆུའི་ཐོན་ཁུངས་དཀོན་པར་གྱུར་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་གསུམ་ཡོད།

དང་པོ། ཞིང་ལས་དང་བཟོ་ལས། འཚོ་བར་བེད་སྤྱོད་ཀྱི་ཆུའི་ཚད་མགྱོགས་མྱུར་ངང་འཕར་བར་གྱུར། ཞིང་ལས་ལ་བེད་སྤྱོད་པའི་ཆུ་དང་བཟོ་ལས་ལ་བེད་སྤྱོད་པའི་ཆུ་སོ་སོར་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་བ་ཚྭ་མེད་པའི་ཆུ་བེད་སྤྱོད་ཚད་ཀྱི་70%དང་22 ཟིན་ཡོད་ཅིང་། ད་དུང་ཡང་དགོས་མཁོའི་ཚད་མཐོ་རུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། མི་གྲངས་མགྱོགས་མྱུར་ངང་ཇེ་མང་དང གྲོང་ཁྱེར་ཅན་དུ་འགྱུར་བའི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱིས་འཚོ་བར་སྤྱོད་པའི་ཆུ་དགོས་མཁོའི་ཚད་ཀྱང་མགྱོགས་མྱུར་ངང་འཕེལ་བར་གྱུར།

   དུས་རབས་20འགོ་ནས། བཟོ་ལས་དང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་འཚོ་བའི་ཆུ་ཡིས་ཆུ་སྤྱིའི་བཀོད་སྤྱོད 22. ~7% ལས་ཟིན་མེད། འཛམ་གླིང་གི་མི་གྲངས་དང་བཟོ་ལས་ཇེ་མང་དུ་སོང་བ་བརྒྱུད་ཆུའི་ཐོན་ཁུངས་ཀྱི་ཟད་གྲོན་ཇེ་ཆེར་གྱུར། སྤྱི་ལོ་1900ལོ་ནས་1975ལོའི་བར། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་ཆུ་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་ཚད་ལོ་རེ་བཞིན3%~5%མགྱོགས་ཚད་ཀྱིས་འཕར་ཞིང་། ཕལ་ཆེར་ལོ་20ནང་ལྡབ་རེ་འཕར་ཡོད། བཟོ་ལས་དང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཆུ་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་འཕར་ཚད་ཤིན་ཏུ་མགྱོགས། 1950ལོར་ཆུའི་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་22.7% ཡིན་པ་དང་། 2000ལོར་འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་ཆུ་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་ཚད་རྒྱ་དཔངས་སྨི་[m3]དུང་ཕྱུར་60000ཡིན་པས། འཛམ་གླིང་གི་ཆུ་སྤྱིའི་བཞུར་རྒྱུན་གྱི་15%ཟིན་ཡོད། ཉེ་བའི་ལོ་བཞི་བཅུའི་རིང་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་བཟོ་ལས་ལ་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་ཆུ་ལྡབ་ 40 འཕར་ཡོད། ཞིང་ལས་ལ་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་ལྡབ་ འཕར་ཡོད། འཕེལ་རྒྱས་སུ་འགྲོ་ཟིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བཟོ་ལས་སུ་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་ཆུ་ 40% ཟིན་ཡོད། དེའི་ནང་ 2/3 ལྕགས་རིགས་བཙོ་སྦྱངས་དང་རྡོ་སྣུམ། རྫས་འགྱུར་བཟོ་གྲྭ། ཤོག་བུ་བཟོ་གྲྭ་དང་ཟས་རིགས་ཁེ་ལས་སུ་བཀོལ་སྤྱོད་བཏང་བ་ཡིན། བཟོ་ལས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་དང་བསྡུར་ན། འཕེལ་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བཞིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་བཟོ་ལས་ཕྱོགས་སུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ཆུའི་ཚད་ཅུང་ཉུང་། མེ་རེའི་སྤྱི་སྙོམ་གྱིས་རྒྱ་དཔངས་སྨི་ 20-40[m3] ཡིན།[4] 

གཉིས་པ་ནི་ཆུའི་ཐོན་ཁུངས་ལ་སྦགས་བཙོག་ཆེན་པོ་ཕོག་པས་ཡིན། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་བཟོ་ལས་དང་གྲོང་ཁྱེར་ནས་ཕུད་པའི་བཙོག་ཆུ་ལོ་རེ་ལ་རྒྱ་དཔངས་སྨི་དུང་ཕྱུར་30000[m3]ཟིན་ཅིང་། ས་འོག་གི་ཆུའི་ཐོན་ཁུངས་ཀྱི་ཕྱེད་ལ་སྦགས་བཙོག་ཐེབས་ཡོད།[5] ཅེས་དང་།

གསུམ་པ་ནི་ཤིང་ནགས་གང་འདོད་དུ་བཅད་པས་ཆར་ཆུ་ཉུང་བར་གྱུར་ཞིང་ས་འོག་གི་ཆུ་ལ་ཁ་གསབ་མ་ཐོབ། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་ལོ་རེ་བཞིན་རྒྱ་དཔགས་སྨི་དུང་ཕྱུར་5500 ས་འོག་ནས་འཐེན་ཞིང་། ས་ཁུལ་མང་བོ་ནས་ས་འོག་གི་ཆུ་འཐེན་པར་ཚོད་འཛིན་མ་ཐུབ་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་ཡོད།[6] ཞེས་ལེགས་པར་བཤད་པར་ལྟར་ཆུ་བོ་ནི་ཚེ་སྲོག་གི་འབྱུང་ཁུངས་ཆེན་མོ་ཡིན་པར་གྲགས་པའང་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་ཞིག་ག་ལ་ཡིན་ཨང་། ཆུའི་བྱེ་བྲག་ཆར་ཆུས་མིའི་ལུས་སྟེང་གི་དུག་ནད་སེལ་ཏེ། གནས་མཆོག་སྐྱེ་དངོས་སྣ་མང་རྟོག་ཞིབ་སྟབས་རྒྱལ་ལས། ཆུའི་བྱེ་བྲག་ཆུས་མིའི་ལུས་སྟེང་གི་དུག་ནད་སེལ་ཞིང་ལུས་ཁམས་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཧ་ཅང་ཕན་ནུས་ལྡན། ད་རུང་སྐར་མ་རི་ཥི་ཤར་བའི་ཆུ་སོགས་ཀྱིས་ནད་ཡམས་འགོག་པ།[7] ཞེས་མདོ་རྒྱུད་སོགས་ལས་གསུངས། ཆུ་ཡིས་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་ཁ་དབུགས་སྙོམ་སྒྲིག་དང་། ཆུས་ཁོར་ཡུག་གི་སྦགས་བཙོག་གཙང་མ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་དོ། །

གསུམ་པ། ཆུ་བོའི་ཁྱབ་ཁོངས།

སའི་གོ་ལ་ངོས་ 70% ནི་ཆུས་བཀང་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་སའི་གོ་ལའི་མིང་ལ་ཆུའི་གོ་ལ་ ཞེས་གྲགས། ཤར་ནུབ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐྱེ་ཁམས་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་སྨྲ་བ་དག་གིས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ལྟར་ན། མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་སྤྱིའི་བརླན་ས་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་[kilometer]གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི་ཚོ་4.7[km2] ཡོད་པ་དང་། མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་ཡུལ་འདིར་རླན་གཤེར་དང་ས་ཁམས་ཀྱི་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་མ་ཟད་ཡུལ་གཞན་ལ་མེད་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་མང་དུ་ཡོད། དེ་དག་གི་ནང་ནས་གཙོ་བོར་རྩྭ་ཐང་གི་བརླན་ས་དང་། མཚོ་རྫིང་གི་བརླན་ས། ཆུ་ཀླུང་གི་བརླན་ས། ནགས་ཚལ་གྱི་བརླན་ས་སོགས་ཀྱིས་བཟུང་ཡོད། ལྷག་ཏུ་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་ནི་རྨ་འབྲི་རྫ་གསུམ་གཙོས་པའི་ཆུ་བོ་ཆེ་ཆུང་གྲངས་མང་གིས་ཆུའི་ས་ཁོངས་བཟུང་ཡོད་དོ། །

[1]  འཇར་པན་གྱི་ཚན་རིག་པ་ཅང་པིང་ཧྲིང་གིས་བརྩམས་ཤིང་འདན་མ་དཀོན་མཆོག་ཚེ་རྒྱལ་གྱིས་སྒྱུར་བའི་<<ཆུ་ཡིས་དྲིས་ལན་ཤེས>>དེབ་གསུམ་པ་ལོ་ཉིན་མི་རིགས་རིག་གནས་དར་སྤེལ་སྤྱི་གཉེར་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2016ལོའི་ཟླ་12པར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས་81པ།

[2] ཟུར་མང་ཕ་ཁྱིམ་གཅེས་སྐྱོང་ཚོགས་པས་པར་བསྐྲུན་བྱས་པའི་<<གནས་མཆོག་སྐྱེས་དངོས་སྣ་མང་རྟོག་ཞིབ་སྟབས་རྒྱལ>>སྤྱི་ལོ་2015ལོའི་ཟླ་1པོར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས་61པ།

[3] རྩི་ཆུ་ཁོར་སྲུང་མཉམ་ལས་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཁོར་སྲུང་དེབ་ཕྲེང་དང་པོ་<<སྐྱོ་ཉིན་རྩི་ཆུའི་ཁོར་སྲུང་>>མར་མེའི་རིག་མཛོད་པར་ཁང་།

[4] བསོད་ནམས་དོན་གྲུབ་དང་། ཐང་སྐོར་དབུས་སྐྱབས། ཏིང་འཛིན་བཀྲ་ཤིས་གསུམ་གྱིས་སྒྱུར་བའི་མ་འོངས་པའི་ཉི་གཞོན་མི་རིགས་སྐད་ཡིག་གི་བྱིས་པའི་གཞི་སྤུས་སློབ་གསོའི་བསྒྱུར་རྩོམ་དཔེ་ཚོགས་ལས་<<ཁོར་ཡུག་ཚན་རིག་གི་སྐོར>>མི་རིགས་དཔེ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2012ལོའི་ཟླ་བ་5པར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས་227པ།

[5] མ་འོངས་པའི་ཉི་གཞོན་མི་རིགས་སྐད་ཡིག་གི་བྱིས་པའི་གཞི་སྤུས་སློབ་གསོའི་བསྒྱུར་རྩོམ་དཔེ་ཚོགས་ལས་<<ཁོར་ཡུག་ཚན་རིག་གི་སྐོར>>མི་རིགས་དཔེ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2012ལོའི་ཟླ་བ་5པར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས་228པ།

[6] མ་འོངས་པའི་ཉི་གཞོན་མི་རིགས་སྐད་ཡིག་གི་བྱིས་པའི་གཞི་སྤུས་སློབ་གསོའི་བསྒྱུར་རྩོམ་དཔེ་ཚོགས་ལས་<<ཁོར་ཡུག་ཚན་རིག་གི་སྐོར>>མི་རིགས་དཔེ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2012ལོའི་ཟླ་བ་5པར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས་228པ།

[7] ཟུར་མང་ཕ་ཁྱིམ་གཅེས་སྐྱོང་ཚོགས་པས་པར་བསྐྲུན་བྱས་པའི་<<གནས་མཆོག་སྐྱེས་དངོས་སྣ་མང་རྟོག་ཞིབ་སྟབས་རྒྱལ>>སྤྱི་ལོ་2015ལོའི་ཟླ་1པོར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས་62པ།

 

ས་བཅད་གཉིས་པ། ཆུ་བོ་ལ་གྲོན་ཆུང་བྱེད་དགོས་པའི་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་གླེང་བ།

དང་པོ། ཚེ་སྲོག་གི་ཕྱེད་ཀ་ནི་ཆུ་བོ་ཡིན་ཚུལ།

ཆུ་བོ་ནི་ང་ཚོ་སྐྱེ་འགྲོ་ཐུན་མོང་ལ་དབང་བའི་དངོས་པོ་ཞིག་རེད། མིའི་རིགས་ལ་ཆུ་བོ་བཙོག་པ་བཟོ་བ་དང་། ནགས་ཚལ་མེད་པར་བྱེད་པའི་ཐོབ་ཐང་རྩ་བ་ནས་མེད། ང་ཚོའི་འགྲོ་བ་མི་གཙོས་པའི་སྲོག་ཆགས་ཡོད་དོ་ཅོག་གི་ལུས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་60%—70%ཙམ་ཆུས་བཟུང་ཡོད་པའི་སྟབས་ཀྱིས་ཆུ་མེད་ན་ང་ཚོ་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་གཙོས་སྲོག་ཆགས་གཅིག་ཀྱང་ས་ཆེན་མོའི་ཐོག་ཏུ་འཚོ་མི་ཐུབ་པ་ཤེས་དགོས། སྐྱེ་དངོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རླན་གྱི་གྲུབ་ཆ་མེད་པ་ཡིན་ན། འཐོར་ཞིག་ཏུ་འགྲོ་བ་ལས་གསོན་ཤུགས་ལྡན་པའི་ངང་འཚོ་མི་སྲིད་པས་ཆུ་ལ་གྲོན་ཆུང་བྱེད་པ་ནི་ཚེ་སྲོག་ལ་སྲུང་སྐྱོང་བྱས་པ་དང་ཁྱད་པར་མ་མཆིས།

གཉིས་པ།   འཛམ་གླིང་གི་ཆུའི་འབོར་ཚད།

སྤྱིར་ས་གོ་ལ་ཧྲིལ་བོ་འདིའི་ 70% ཆུས་བཟུང་ཡོད་པ་དང་། ཡིན་ནའང་མིའི་རིགས་ཀྱི་བཏུང་ཆུར་སྤྱོད་རུང་བའི་ཆུ་ནི་ཧ་ཅང་ཉུང་། སའི་གོ་ལའི་སྟེང་དུ་ཡོད་པའི་ཆུའི་ 1% ཙམ་ལས་འཐུང་ཆུར་སྤྱོད་མི་རུང་བ་ཡིན། ཞེས་བཤད་པ་ལྟར། དེང་སང་ཡང་ཧྥེ་གླིང་སོགས་ས་ཁུལ་གང་མང་ཞིག་ན་ལོ་ལྟར་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་ལ་འཕྲད་དེ་མི་དང་སྲོག་ཆགས་གྲངས་ལས་འདས་པ་འཆི་བཞིན་ཡོད། ཞིབ་འཇུག་པས་ཚོད་དཔག་ལྟར་ན། མི་རིང་བར་འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ས་ཁུལ་གང་མང་ཞིག་ལ་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང་། འདི་ལྟར་ཁོར་ཡུག་གཏོར་རླག་ལ་དོ་སྣང་མ་བྱས་པར་སོང་ན་ལོ1500རྗེས་ནས་འཛམ་གླིང་གི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་འཐུང་ཆུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་འགྲོ་བའི་ཉེན་བརྡ་བཏང་ཡོད།

གསུམ་པ།   གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཆུ་གྲོན་ཆུང་བྱ་དགོས་ཚུལ།

   དེང་སང་གྲོང་ཁྱེར་ནང་གི་མིའི་རིགས་ཀྱི་བཟའ་བཏུང་ལ་སྤྱོད་ཆོག་པའི་ཆུ་ཧ་ཅང་ཉུང་བས། ཆུ་ལེན་གནས་དང་། གཙང་སྤྱོད་ཁང་སོགས་ཀྱི་ནང་ནས་ཆུ་སྤྱོད་མཁན་མེད་ནའང་ཆུ་སྒོ་གཏན་མེད་པ། ཡང་ན་ད་དུང་ཆུ་ཐིགས་འཛག་བཞིན་པའི་སྣང་ཚུལ་འདི་འདྲ་མཐོང་ཚེ་ལམ་སང་ཆུ་སྒོ་གཏན་དགོས།  ཆུ་ཐིགས་པ་གཅིག་ནི་ཚེ་སྲོག་ལས་གལ་ཆེ་བའི་འདུ་ཤེས་གསོ་སྐྱོང་བྱས་ནས་ང་ཚོ་མིའི་རིགས་ཀྱིས་སྐྱེ་འགྲོ་ཐུན་མོང་གི་འཚོ་གནས་ལ་འགན་ཁུར་དགོས། དཔེར་ན། སྐར་ཆ་རེར་ཆུ་ཐིགས་རེ་འཛག་པའི་དབང་དུ་བྱས་ན་དུས་ཚོད་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའི་ནང་དུ་ལུས་ཕུང་གཙང་མ་ཞིག་འཁྲུ་བྱེད་དང་ཡང་ན་སྔོ་ཚལ་ས་ཞིང་སྨི་གྲུ་བཞི་མ་འགར་ཆུ་འདྲེན་ཐུབ་པ་ཞིག་འཕྲོ་བརླག་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ཅེས་ཆེད་མཁས་པ་དག་གིས་བཤད། རྒྱུན་པར་ལག་པ་དང་། ངོ་གདོང་། རྐང་པ། བཞིན་སྔོ་ཚལ་དང་གྱོན་པ་སོགས་འཁྲུད་སྐབས་རབ་བྱུང་ན་ཀ་ཏོ་ར་སྤྱད་དེ་ཆུ་བླངས་ནས་སྤྱད་ན་ཧ་ཅང་གྲོན་ཆུང་བྱ་ཐུབ། ད་དུང་ལན་གཅིག་སྤྱོད་ཟིན་ཡང་འདག་རྫས་དང་རྫས་འགྱུར་སོགས་ཀྱིས་ལྷད་མ་འདྲེས་པའི་ཆུ་དག་ནི། འཛུགས་ཤིང་དང་མེ་ཏོག་ར་བ། སྣོད་ཆས་རས་ཕྱགས་སོགས་བཀྲུ་ཆོག་ལ། གལ་ཏེ་ཆུ་སྒོ་ཕྱེས་ནས་བཀྲུ་ནའང་སྤྱོད་སྒོ་དང་བསྟུན་ནས་ཆུ་སྒོ་ཕྱེ་ཚད་ལ་ཚོད་འཛིན་དགོས།

བཞི་པ།  མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་ཆུ་གྲོན་ཆུང་བྱ་ཚུལ་སྐོར།

མིའི་འཐུང་ཆུ་ནི་ཧ་ཅང་རིན་ཐང་ལྡན་པའི་ཆུ་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་ཡིན། མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་ནི་རི་མཐོ་ས་དང་། ས་གཙང་ས། ཆུ་བོ་མང་སའི་གནས་ཁྱད་པར་ཞིག་ཡིན་པས་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གོང་བཞིན་ཆུ་ལ་གྲོན་ཆུང་བྱེད་དགོས་ལ། ལྷག་ཏུ་སྐྱེ་འགྲོ་མང་པོའི་ཚེ་སྲོག་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་ཆུ་བོ་རྨ་འབྲི་རྫ་གསུམ་གཙོས་པའི་ཆུ་བོ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བཞིན་ཡོད་པ་ཤེས་དགོས། ཤེས་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་ཡོད་དོ་ཅོག་གི་ཚེ་སྲོག་ལ་འགན་ཁུར་དགོས། ལྷག་པར་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་བ་དག་གིས་དགུན་ཁར་ཆུ་སྦུག་འཁྱག་གས་སོགས་ཆག་སྐྱོན་འབྱུང་ཉེན་ཡོད་པས་དུས་མིན་དུ་ཆུ་འཕྲོ་བརླག་ཏུ་གཏོང་མི་རུང་། དབྱར་ལྗོངས་སུ་བཀོལ་སྤྱོད་མེད་པར་ཆུ་གཙང་གང་སར་འདྲེན་པ་སོགས་དེ་ལས་ཀྱང་མི་བྱ་བ་མཁྱེན། ཆུ་ཐིགས་པ་གཅིག་ལ་གྲོན་ཆུང་བྱེད་པ་ནི་སྲོག་ལྡན་ཡོངས་ཀྱི་མ་འོངས་བའི་ཚེ་སྲོག་དང་འབྲེལ་བ་དམ་པོར་ཡོད་པས་སོ་སོས་མིག་རྒྱང་རིང་དུ་བསྲིངས་ནས། སྤྱིར་ན་རང་བྱུང་ཁམས་ཆེན་མོ་དང་། བྱེ་བྲག་དྭངས་གཙང་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལྡན་གྱི་ཆུ་བོར་གྲོན་ཆུང་བྱ་རྒྱུ་གལ་ཆེ། ཆུ་ལ་གྲོན་ཆུང་མ་བྱས་ན་དཔལ་འབྱོར་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནའང་། གྲོང་ཁྱེར་སོ་སོ་དང་མི་མང་འཚོགས་ས་ནས་ཆུ་གྲོན་[ཆུ་ཏོན་ton]གཅིག་ལ་སྒོར་ 3—5 བར་ཡིན་པས་ང་ཚོས་ཉམས་པར་མ་བཞག་ན་དཔལ་འབྱོར་ཀྱང་མང་པོ་འཕྲོ་བརླག་ཏུ་གཏོང་བཞིན་ཡོད། ཆུ་ལ་གྲོན་ཆུང་བྱས་ན་སྤྱིར་ན་འགྲོ་བ་ཡོད་དོ་ཅོག་གི་ཚེ་སྲོག་གི་རྒྱུན་བསྲིང་བ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་དཔལ་འབྱོར་ལའང་གྲོན་ཆུང་ཐུབ་པ་ཡིན་ནོ།

མཇུག་བསྡུ་བ།

མདོར་བསྡུས་ན། འཇར་པན་གྱི་ཚན་རིག་པ་ཅང་པིང་ཧྲིང་གིས། ས་ཡི་གོ་ལའི་ཆུ་དྭངས་གཙང་བཟོ་བའི་ལས་འགན་སུ་ཞིག་གིས་འཁུར་དགོས་ཀྱིན་ཡོད་ཅེ་ན། དེ་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱིས་འཁུར་དགོས་ཀྱིན་ཡོད། ང་ཚོ་ནི་ཆུ་ལས་གྲུབ་པ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་དང་། ང་ཚོ་ནི་ས་ཡི་གོ་ལའི་ཐོག་ཏུ་འཚོ་བ་རོལ་བཞིན་ཡོད་པས། ས་ཡི་གོ་ལའི་ཐོག་གི་ཆུ་གཙང་མ་བྱེད་པའི་འོས་འགན་ཡོད་པ་རེད།[1] ཅེས་ལེགས་པར་གདམས་པ་ལྟར་ཚེ་སྲོག་ཡོད་ཚད་ལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ནུས་པ་དང་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་ཞིང་ཁམས་ཤིག་བསྐྲུན་དགོས་ན་སའི་གོ་ལ་ཁ་མ་བྲལ་བའི་སྔོན་དུ་རང་བྱུང་ཁམས་ཆེན་མོ་དང་། ལྷག་ཏུ་རང་བྱུང་གི་ཆུ་བོ་དྭངས་གཙང་ལྡན་པ་དག་སྔར་བཞིན་མུ་ནས་མུ་རུ་གནས་ཐུབ་པར་དགོས། ཆུ་ནི་ཆེས་དྭངས་གཙང་ལྡན་པའི་ངང་ཚེ་སྲོག་གྲངས་མང་ཞིག་རྒྱུན་སྲིང་བྱས་ནས་བཞུར་གྱིན་ཡོད། ཆུ་བོས་འགྲོ་བ་མི་གཙོས་པའི་སེམས་ཅན་གྲངས་ལས་འདས་པའི་ཚེ་སྲོག་སྐྱེད་སྲིང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པས་རང་ཉིད་ནས་མགོ་བརྩམས་ཏེ་ཆུ་བོ་གད་སྙིགས་དང་། མི་གཙང་བའི་རྫས་ངན་སོགས་ཀྱིས་ནམ་ཡང་འབག་བཙོག་བཟོ་མི་རུང་བའི་འདུ་ཤེས་ཡོད་དགོས། ཆུ་བོ་གྲོན་ཆུང་བྱེད་པ་ནི་ཚེ་སྲོག་མང་པོ་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་པ་དང་མཚུངས། ཆུ་ནི་སའི་གོ་ལའི་སྲོག་རྩ་ཡིན་པ་དང་། ཆུས་སྐྱེ་དངོས་སྦྲུམ་པར་བྱས་པ་དང་། གསོ་རླུང་བསྐྱེད་པ། སྲོག་ཆགས་སོགས་བསྐྲུན་པ་རེད་དོ། །

[1] ཆུ་ཡིས་དྲིས་ལན་ཤེས། དེབ་དང་པོ་བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2016ལོའི་ཟླ་1 པོར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས 202 པ།

 

ཁུངས་འདྲེན་ཡིག་ཆ།

①  འཇར་པན་གྱི་ཚན་རིག་པ་ཅང་པིང་ཧྲིང་གིས་བརྩམས་ཤིང་འདན་མ་དཀོན་མཆོག་ཚེ་རྒྱལ་གྱིས་སྒྱུར་བའི་<<ཆུ་ཡིས་དྲིས་ལན་ ཤེས>>དེབ་གསུམ་པ་ལོ་ཉིན་མི་རིགས་རིག་གནས་དར་སྤེལ་སྤྱི་གཉེར་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2016ལོའི་ཟླ་12པར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས་81པ།

② ཟུར་མང་ཕ་ཁྱིམ་གཅེས་སྐྱོང་ཚོགས་པས་པར་བསྐྲུན་བྱས་པའི་<<གནས་མཆོག་སྐྱེས་དངོས་སྣ་མང་རྟོག་ཞིབ་སྟབས་རྒྱལ>>སྤྱི་ལོ་2015ལོའི་ཟླ་1པོར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས་61པ།

③ རྩི་ཆུ་ཁོར་སྲུང་མཉམ་ལས་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཁོར་སྲུང་དེབ་ཕྲེང་དང་པོ་<<སྐྱོ་ཉིན་རྩི་ཆུའི་ཁོར་སྲུང་>>མར་མེའི་རིག་མཛོད་པར་ ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2017ལོའི་ཟླ་6པར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས་5 པ།

④བསོད་ནམས་དོན་གྲུབ་དང་། ཐང་སྐོར་དབུས་སྐྱབས། ཏིང་འཛིན་བཀྲ་ཤིས་གསུམ་གྱིས་སྒྱུར་བའི་མ་འོངས་པའི་ཉི་གཞོན་མི་རིགས་ སྐད་ཡིག་གི་བྱིས་པའི་གཞི་སྤུས་སློབ་གསོའི་བསྒྱུར་རྩོམ་དཔེ་ཚོགས་ལས་<<ཁོར་ཡུག་ཚན་རིག་གི་སྐོར>>མི་རིགས་དཔེ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ གིས་སྤྱི་ལོ་2012ལོའི་ཟླ་བ་5པར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས་227པ།

⑤ བསོད་ནམས་དོན་གྲུབ་དང་། ཐང་སྐོར་དབུས་སྐྱབས། ཏིང་འཛིན་བཀྲ་ཤིས་གསུམ་གྱིས་སྒྱུར་བའི་མ་འོངས་པའི་ཉི་གཞོན་མི་རིགས་ སྐད་ཡིག་གི་བྱིས་པའི་གཞི་སྤུས་སློབ་གསོའི་བསྒྱུར་རྩོམ་དཔེ་ཚོགས་ལས་<<ཁོར་ཡུག་ཚན་རིག་གི་སྐོར>>མི་རིགས་དཔེ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ གིས་སྤྱི་ལོ་2012ལོའི་ཟླ་བ་5པར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས་228པ།

⑥ བསོད་ནམས་དོན་གྲུབ་དང་། ཐང་སྐོར་དབུས་སྐྱབས། ཏིང་འཛིན་བཀྲ་ཤིས་གསུམ་གྱིས་སྒྱུར་བའི་མ་འོངས་པའི་ཉི་གཞོན་མི་རིགས་ སྐད་ཡིག་གི་བྱིས་པའི་གཞི་སྤུས་སློབ་གསོའི་བསྒྱུར་རྩོམ་དཔེ་ཚོགས་ལས་<<ཁོར་ཡུག་ཚན་རིག་གི་སྐོར>>མི་རིགས་དཔེ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང ་གིས་སྤྱི་ལོ་2012ལོའི་ཟླ་བ་5པར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས་228པ།

⑦ ཟུར་མང་ཕ་ཁྱིམ་གཅེས་སྐྱོང་ཚོགས་པས་པར་བསྐྲུན་བྱས་པའི་<<གནས་མཆོག་སྐྱེས་དངོས་སྣ་མང་རྟོག་ཞིབ་སྟབས་རྒྱལ>>སྤྱི་ལོ་2015ལོའི་ཟླ་1པོར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས་62པ།

⑧ འཇར་པན་གྱི་ཚན་རིག་པ་ཅང་པིང་ཧྲིང་གིས་བརྩམས་ཤིང་འཇམ་དབྱངས་བློ་གྲོས་ཀྱིས་སྒྱུར་བའི་<<ཆུ་ཡིས་དྲིས་ལན་ཤེས>>དེབ་དང་པོ་བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2016ལོའི་ཟླ་1 པོར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས་202 པ།

ཟས་མེད་ཀྱང་འཚོ་ཐུབ། ཆུ་མེད་ན་འཚོ་མི་ཐུབ།

ཨ་ལགས་རྗེ་སྤྲུལ་བློ་གྲོས་ཆོས་བཟང་།

 

༡༽ འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་གྱི་འཇིགས་སྣང་།     

  འདས་པའི་ལོ་ཟླའི་ཁྲོད་མི་རིགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆེད་ཟས་བཅད་ངོ་རྒོལ་གྱི་ལས་འགུལ་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་ཀྱི་གསར་གྱུར་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་ཏུ་ཐོས་པའམ་བཀླགས་པ་གང་རུང་བརྒྱུད་འགྲོ་བ་མི་ནི་ཁམ་ཟས་མེད་པར་བདུན་ཕྲག་གསུམ་ལྷག་རིང་སྲོག་འཚོ་ཐུབ་ཀྱང་ཆུ་མེད་ན་རིང་ན་བདུན་གཅིག་དང་། སྤྱི་སྙོམ་གྱི་ཆ་ནས་ཉིན་བཞི་ལྷག་ལས་འཚོ་མི་ཐུབ་པའི་སྡོམ་ཚིག་ཐོག་མར་གོ་ཐོས་བྱུང་། ད་ཆ་དེའི་སྐོར་ཤེས་བྱ་མང་ཙམ་རྒྱུས་ལོན་བྱས་པར་མིའི་ལུས་ཕུང་ནི་བརྒྱ་ཆ་དྲུག་ཅུ་ཆུས་གྲུབ་པའི་སྐོར་དེང་དུས་ཀྱི་ཚན་རིག་པས་དཔྱད་འབྲས་ཡིན་པར་ཤེས་བྱུང་།[1] དེ་བཞིན་དུ་མིའི་སྙིང་དང་མཁལ་མ་སོགས་ཀྱི་བྱེད་ལས་བྱེད་པར་ཁྲག་གི་རྒྱུ་བ་ལ་ངེས་པར་བརྟེན་དགོས་པ་དང་། གལ་ཏེ་ལུས་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཆུ་མེད་ཚེ་ཁྲག་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་ཡང་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་བྱེད་ལས་ལྟར་བྱེད་མི་ཐུབ་པར་སྙིང་སོགས་ཀྱི་བྱེད་ལས་ཀྱང་འགགས་ནས་ལུས་ཕུང་ལ་དཀང་ངལ་འཕྲད་དེ་(dehydration) ལུས་ཕུང་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཆུས་མ་འདང་བའི་ན་ཚ་འབྱུང་ངེས་ཡིན།  གལ་ཏེ་མིའི་ལུས་ཕུང་བརྒྱ་ཆ་དྲུག་ཆུ་ཆུས་གྲུབ་ཡོད་པ་དང་ཉིན་རེ་ལ་ལུས་ཕུང་ལས་བརླན་གཤེར་བརྒྱ་ཆ་བཅུ་ཙམ་ཆབ་གསང་སོགས་བརྒྱུད་ནས་ཟད་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ཚབ་ཏུ་ལུས་ཕུང་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཆུ་མཁོ་སྤྲོད་མ་བྱེད་པ་དང་མ་འཐུང་ན་ཐོག་མར་གོང་གི་ནད་དེ་ཕོག་ངེས་དང་ཉིན་བཞིའི་རྗེས་ཚེ་སྲོག་ཀྱང་ཤོར་ངེས་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་དེང་ང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཚན་རིག་གི་ལག་རྩལ་གྱིས་འཐུང་ཆུའི་ཆ་རྐྱེན་སྟབས་བདེ་བཟོ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་འཐུང་ཆུའི་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་དང་། དེའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་འཛམ་གླིང་གི་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་ཇི་ཙམ་ཡོད་མེད་དོ་སྣང་བྱེད་ཀྱི་མེད།

            འོ་ན་ང་ཚོའི་ལུས་ཕུང་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་འཐུང་ཆུ་འཛམ་གླིང་འདིའི་བརྒྱ་ཆ་ག་ཚོད་ཟིན་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། བརླན་གཤེར་བའི་ཆུ་ཡོད་ཚད་ང་ཚོའི་ལུས་ཕུང་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཆུ་ཡིན་པའི་ངེས་པ་མེད་ཅིང་། ང་ཚོའི་ལུས་ཕུང་གིས་འཇུ་ཐུབ་པ་དང་མཁོ་བའི་ཆུ་ལ་འཐུང་ཆུ་ཞེས་ཟེར། ང་ཚོ་འཛམ་གླིང་འདི་བརྒྱ་ཆ་བདུན་ཅུ་དོན་ལྔ་ཞི་བདེའི་རྒྱ་མཚོ་དང་ཧིན་རྡུའི་རྒྱ་མཚོ་སོགས་ཀྱིས་གྲུབ་ཡོད་ཀྱང་། དེ་དག་ནི་བ་ཚྭ་དང་འདྲེས་པའི་ཆུ་ཡིན་པས་ང་ཚོ་འགྲོ་བ་མིས་འཐུང་ཆུར་བེད་སྤྱོད་མི་རུང་བ་ཀུན་གྱིས་མྱོང་བས་གྲུབ་པ་ལྟར་དང་། དེ་འཕྲོས་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་ཉེར་ལྔ་ནས་བརྒྱ་ཆ་ཉེར་གཉིས་ཡས་མས་ནི་ས་རྡོ་སོགས་ཀྱིས་གྲུབ་པ་དང་། ལྷག་འཕྲོས་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་གསུམ་ཡས་མས་ཙམ་ཞིག་འཐུང་ཆུས་ཟིན་ཡོད་ཀྱང་དེ་ལས་གཅིག་ཙམ་མ་གཏོགས་འགྲོ་བ་མི་ཡིས་བཀོད་སྤྱོད་དམ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་ཐུབ་ཀྱི་མེད་ལ་[2]ལྷག་འཕྲོས་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་གཉིས་ནི་མི་མེད་ལུང་སྟོང་ཁག་ཏུ་བཞུར་བཞིན་ཡོད། དེ་ལྟ་བུའི་བརྒྱ་ཆ་གཅིག་ཙམ་གྱི་འཐུང་ཆུ་ཡང་ལོ་རེ་དང་ཟླ་རེ་ནས་རྒྱས་པ་ལས་བྲི་བ་དང་། བྲི་བ་ལས་སྐམ་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ལསའཛམ་གླིང་འདིའི་མི་འབོར་བརྒྱ་ཆ་དྲུག་ཅུ་ལྷག་ལོ་ལྟར་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་བཞིན་ཡོད་[3]པ་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་སྙན་ཐོ་ཁག་གི་ནང་གསལ། དེ་བཞིན་འཛམ་གླིང་སྲུང་སྐྱོབ་ཚོགས་པས་ (World Preservation Foundation) གོ་ལ་ཧྲིལ་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའི་འཐུང་ཆུའི་འབྱུང་ཁུངས་རྒྱུག་ཆུ་དང་གཙང་པོའི་སུམ་ཆ་གཅིག་སྐམ་འགོ་བཙུགས་པ་དང་དེས་མི་ཐེར་འབུམ་གསུམ་ལ་དོ་ཕོག་ཐེབས་བཞིན་ཡོད་པའི་སྙན་ཐོ་བཏོན་ཡོད།[4]        དེ་ཡང་ཞིབ་པར་བརྗོད་ན་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་མག་ོསྟོད་ནས་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོར་སྲིད་པ་ཆགས་པ་ནས་གྲུབ་པའི་གངས་རི། མཚོ་དང་མཚེའུ། གཙང་བོ་དང་རྒྱུག་ཆུ་སོགས་གང་མང་ཞིག་རྒྱས་པ་ནས་བྲི་བ་དང་། བྲི་བ་ནས་སྐམ་པའི་དངོས་བྱུང་གནས་ཚུལ་རྣམས་སྤྱིར་སེམས་ཅན་ཞིག་གིས་ཤེས་ཚེ་རང་བཞིན་གྱིས་སྙིང་ཁམས་འཕར་ལྡིང་ཞིག་དང་སེམས་འཚབ་ཅིག་སྐྱེ་དགོས་པའི་གནས་སྟངས་སུ་གྱུར་ཡོད། དཔེར་ན་མཚོ་ལ་མཚོན་ན། དཀྱིལ་ཤར་རྒྱལ་ཁབ་ཨེ་རན་(Iran)གྱི་ཨུར་མཱ་མཚོ་ (Lake Urmia) ནི་འཛམ་གླིང་གི་མཚོ་ཆེན་གྱི་གྲས་ཤིག་དང་སྲིད་པ་ཆགས་པ་བཟུང་སྐམ་མ་མྱོང་ཡང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༤ ནས་སྐམ་འགོ་ཚུགས་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༤ བར་མི་ལོ་སུམ་ཅུ་འགོར་རྗེས་སྲིད་པའི་མཚོ་ཆེན་འདིས་ཆེས་ཐ་མའི་སྡུག་སྐད་ཅིག་བརྒྱབས་ནས་ཡོངས་སུ་སྐམ་པ་དང་། མཚོ་ཆེན་དེ་ལ་བརྟེན་པའི་ཡུལ་ལུང་འདིའི་ཆེ་བ་གྲོང་སྡེ་དང་ཆུང་བ་ཁྱིམ་ཚང་ཡན་ཆད་ས་གནས་གཞན་དུ་སྤོར་དགོས་པའི་ཐབས་སྡུག་གི་གནས་ཚུལ་བྱུང་འདུག

            དེ་བཞིན་དུ་ཡོ་རོབ་ཀྱི་བྷི་ལི་ཝེའི་(Bolivia) རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མཚོ་ཆེན་གཉིས་པ་པཱ་པོ་(Lake Poope)ནི་དེ་སྔོན་ས་གནས་འདིའི་ཕ་མེས་དང་ཡང་མེས་རྣམས་ཀྱི་ཉ་འཛིན་དང་འཐུང་ཆུ་ཡི་འཚོ་རྟེན་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན་ཡང་། ད་ཆ་ཡོངས་རྫོགས་སྐམ་ནས་བྱེ་ཐང་དུ་གྱུར་ཏེ་ཡུལ་མིའི་སྐྱེས་པ་རྣམས་ས་གནས་གཞན་དུ་འཚོ་རྟེན་བཙལ་དུ་སོང་ནས་ཁྱིམ་དུ་རྒན་འཁོགས་དང་བྱིས་པ་མ་གཏོགས་ལྷག་མེད་པའི་ཐབས་སྡུག་གི་གནས་ཚུལ་ཡང་བྱུང་འདུག

            དེ་བཞིན་འཛམ་གླིང་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་དྲ་བ་(Mother Nature Network) ཞེས་པའི་སྙན་ཐོ་ལྟར་ན་ད་ལྟ་འཛམ་གླིང་ནང་གི་གཙང་པོ་དང་མཚོ་ཆེན་གྲགས་ཅན་གང་མང་ཞིག་བྲི་བའི་འགོ་བཙུགས་ནས་རིང་མིན་སྐམ་པའི་འཇིགས་སྣང་མངོན་དུ་འགྱུར་ངེས་ཡིན་པའི་གསལ་བཤད་བྱས་འདུག[5] དེ་དག་ནི་

  1. Bone Dry
  2. Lake Poopo
  3. Colorado River
  4. Aral Sea
  5. Lake Badwater
  6. Lake Chad
  7. Owens lake
  8. lake Powell
  9. Lake Mead བཅས་རེད།

            དེ་བཞིན་དུ་བོད་ཀྱི་མཚོ་ལ་མཚོན་ནའང་། བོད་ཀྱི་མཚོ་ཆེ་ཤོས་མཚོ་སྔོན་པོ་ནི་གཡས་གཡོན་གྱི་རི་ལུང་མང་པོ་ནས་རྒྱུག་པའི་ཆུ་ཕྲན་དང་གཙང་པོ་127 ལས་གྲུབ་པ་ཡིན་ཡང་། སྤྱི་ལོ་2009ལོར་མཚོ་སྔོན་པོའི་ཞིབ་འཇུག་པ་ The Administration of Qinghai Lake དང་ Institute of Geography of the China གཉིས་ཀྱི་སྙན་ཐོའི་ནང་མཚོ་སྔོན་པོའི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་ཆུ་ཕྲན་དང་གཙང་པོ་57 བྲི་ནས་སྐམ་ཚར་སྐོར་དང་ད་དུང་ལོ་རེར་སྨི་ཆ་ 10 (centimeter)  བྲི་སྐོར་ཡང་གསལ་བར་མ་ཟད།[6] [7]ཝི་ཀཱི་ཕི་ཌི་ཡ་(Wikipedia) སྙན་ཐོའི་ནང་འཛམ་གླིང་གི་མཚོ་དང་གཙང་པོ་སུམ་ཅུ་ཐམ་པ་སྐམ་ལ་ཉེ་བའི་ནང་མཚོ་སྔོན་པོའང་བགྲངས་འདུག[8]

            དེ་བཞིན་དུ་བོད་ཀྱི་གཙང་པོ་ཁག་ལ་མཚོན་ནའང་(WWF)ཚོགས་པའི་སྙན་ཐོའི་ནང་འཛམ་གླིང་གི་ཆུ་ཆེན་ཁག་བཅུ་སྐམ་ཉེན་ཡོད་པ་དང་།  དེའི་ནང་ནས་ལྔ་ནི་བོད་མཐོ་སྒང་ནས་བཞུར་བའི་གཙང་པོ་སྟེ་ ༡ རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུ། ༢ རྨ་བྱ་ཁ་འབབ། ༣ རྟ་མཆོག་ཁ་འབབ། ༤ འབྲི་ཆུ། ༥ རྫ་ཆུ་བཅས་ཡིན་པ་དང་།[9] གཙང་པོ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་འཐུང་ཆུ་དང་ཞིང་ལས་སོགས་ལ་བེད་སྤྱོད་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་ཆུ་ཆེན་དག་ཡིན་པ་དང་བོད་ཀྱི་མཚོ་ཆེན་བཞི། ཁ་འབབ་བཞི་དང་གཙང་པོ་བཞི་བཅས་ལོ་རེ་ནས་ཆེ་ཆུང་ལ་མ་ལྟོས་པར་བྲི་བཞིན་ཡོད་འདུག

 འོ་ན་གཙང་པོ་དང་རྒྱུག་ཆུ། གངས་རི་དང་མཚོ་སོགས་རྒྱུ་མེད་རྐྱེན་མེད་ལས་སྐམ་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།

༢༽ འཛམ་གླིང་འདིའི་འཐུང་ཆུ་སྐམ་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན།  

འཛམ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་དེང་རབས་ཚན་རིག་པ་དག་གིས་བཏོན་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་སྙན་ཐོ་ཁག་ལས་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་མགོ་སྟོད་ནས་སྲིད་པའི་གངས་རི་དང་མཚོ་སོགས་གཙོ་བོ་དག་སྐམ་འགོ་བཟུང་ཡོད་པར་བརྗོད་བཞིན་ཡོད།[10]

            འོ་ན་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ཡར་སྔོན་ལ་སྲིད་པའི་གངས་རི་དང་མཚོ་ཆེན་སོགས་སྐམ་པའི་འགོ་མ་བཟུང་ལ། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་མགོ་སྟོད་ནས་སྐམ་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་མཐར་ཐུག་ཅི་ཞིག་ལ་ཐུག་ཡོད་ཅེ་ན།

            དེའི་རྒྱུ་མཚན་མཐར་ཐུག་གཅིག་ནི། དཔེར་ན། ཆུ་ཕོར་གང་ཉི་དྲོད་ཧ་ཅང་རྒྱས་པའི་དཀྱིལ་དུ་ཆུ་ཚོད་ཁ་ཤས་ལ་བཞག་ན་ཐག་ནས་མེད་པར་གྱུར་པ་ཀུན་གྱིས་ཤེས་གསལ་ལྟར། དཔེ་དེ་བཞིན་འཇིག་རྟེན་འདིའི་གཙང་པོ་དང་མཚོ་སོགས་རྒྱས་པ་ནས་བྲི་བ་དང་། བྲི་བ་ནས་སྐམ་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཅིག་ནི་ཉི་མའི་ཚ་དྲོད་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་འགོ་སྟོད་ནས་བཟུང་དུས་རབས་སྔ་མ་རྣམས་ལ་ལྡབ་འགྱུར་གྱིས་རྒྱས་འགོ་ཚུགས་པ་དང་། དེར་བརྟེན་སྲིད་པའི་གངས་རི་ཁག་བཞུར་ཚད་ཀྱང་རྒྱུན་གཏན་ལས་མྱུར་བ་དང་གཙང་ཆུ་སོགས་ཀྱང་སྐམ་པའི་མྱུར་ཚད་ཧ་ཅང་མགྱོགས་སུ་སོང་བ་དང་། དེང་སང་སྲིད་པའི་གངས་རི་དང་གཙང་ཆུ་རྣམས་བསྐལ་བའི་མེ་དཀྱིལ་དུ་ལྷག་པའི་དུས་རབས་ལྟ་བུ་རེད།

            ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་བརྒལ་བའི་ཡར་སྔོན་དུ་རང་བྱུང་ཁམས་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་དང་ཆགས་འཇིགས། ཚ་དྲོད་རྒྱས་པ་སོགས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་བྱུང་ཡོད་ཀྱང་། དུས་རབས་འདིར་གོ་ལ་ཧྲིལ་པོ་ཡོངས་ལ་ཚ་དྲོད་ཧ་ཅང་རྒྱས་པ་བཞིན་བྱུང་མྱོང་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་མཐར་ཐུག་ནི། འགྲོ་བ་མི་ཞེས་པ་འདི་ཧམ་སེམས་དང་འདོད་དབང་གི་གཡོག་ཏུ་ཚུད་དེ་རང་ཉིད་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་དང་དགོས་མཁོའི་དཔལ་འབྱོར་ལས་བརྒལ་བར་འདོད་པའི་རྔམ་སེམས་ཀྱི་དབང་དུ་སོང་སྟེ།  རང་ཉིད་འཚོ་བའི་རིང་ཙམ་མ་ཟད་ཤི་བའི་རྗེས་ལའང་ཟད་མཐའ་མེད་པའི་རྒྱུ་ནོར་གྱི་བང་མཛོད་རི་ལྟར་བརྩིགས་འདོད་ནས། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་འགོ་སྟོད་ནས་བཟོ་ལས་ཀྱི་གསར་བརྗེ་ཤུགས་ཆེ་ལངས་རྗེས་བཟོ་ལས་རྒྱ་བསྐྱེད་ཤུགས་ཆེར་དར་སྤེལ་བཏང་སྟེ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་རིང་ཕ་མེས་ཡང་མེས་ཀྱིས་བདག་སྲུང་བྱེད་པའི་འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་དང་རྩི་ཤིང་ནགས་ཚལ་སོགས་ཀྱི་གཞི་རྟེན་ས་གཞི་རིན་པོ་ཆེར་སྔོག་འདོན་གྱིས་གསེར། ཟངས། ལྕགས་སོགས་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་རིང་བསྔོགས་པས་ས་གཞིའི་བཅུད་ཤོར་བ་གཅིག ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་གཅིག་ཙམ་རིང་བཟོ་གྲྭ་འདྲ་མིན་ལས་དུག་རླངས་ཉིན་རེར་ཚད་ལས་བརྒལ་བ་བཏོན་པ་དང་། ཆ་སྙོམ་འཛམ་གླིང་ནང་སྐར་ཆ་རེའི་ནང་དུག་རླངས་(Carbon Dioxide) རྒྱ་མ་ 2.4 ཙམ་བཟོ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་།[11] དེ་བཞིན་སྣུམ་འཁོར། [རླངས་འཁོར་] བཟོ་གྲྭ་དང་གནམ་གྲུ་སོགས་ཡོད་དོ་ཅོག་ལས་ཐོན་པའི་དུག་རླངས་ཆ་སྙོམ་ལོ་གཅིག་ལ་ཏོན་[ton]ཐེར་འབུམ་39.8ཡིན་ཞིང་།[12] དེ་ཡང་ཉིན་རེ་དང་ལོ་རེ་ནས་བཟོ་གྲྭ་སོགས་ཀྱི་གྲངས་ཚད་འཕར་བཞིན་ཡོད་པས་དེའི་མཇུག་འབྲས་ཅི་ཞིག་འབྱུང་མིན་ཤེས་གསལ་རེད།

            བཟོ་གྲྭ་དང་རྡོ་སོལ་སོགས་ལས་བྱུང་བའི་དུག་རླངས་ནི་(Carbon Dioxide)འཛམ་གླིང་གི་གནམ་གཤིས་དང་ཁོར་ཡུག་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ཆེ་ཤོས་གཏོང་མཁན་དེ་ཡིན་ལ།[13] དུག་རླངས་དེ་དག་གིས་རང་བྱུང་གིས་གྲུབ་པའི་ཉི་ཟེར་འགོག་པའི་བར་མཁའ་དབྱིངས་བླ་བྲེ་(ozone layer) སྲབ་ཏུ་བཏང་བ་དང་། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉི་ཟེར་གྱི་དྲོད་སྔར་ལས་རྒྱས་ཤིང་འཇིག་རྟེན་འདིའི་སྐྱེ་དངོས་ཀུན་དང་། ལྷག་པར་གཙང་པོ་དང་མཚོ་སོགས་ལ་ཐད་ཀར་ཕོག་ཚད་ཆེ་བ་དང་སྐམ་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་དེ་ཆགས་འདུག མུ་མཐུད་ཡར་རྒྱས་ཟེར་བའི་དར་ཆ་དཀར་པོ་འཕྱར་ནས་དུག་རླངས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བཟོ་གྲྭ་དང་སྣུམ་འཁོར་སོགས་ཚོད་འཛིན་མ་བྱས་ཚེ། ནམ་ཞིག་ང་ཚོས་སྟངས་འཛིན་བྱེད་མི་ཐུབ་པའི་དུག་རླངས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་འདིའི་འཐུང་ཆུའི་འབྱུང་ཁུངས་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་སྲིད་པའི་གངས་རི་དང་གཙང་པོ་རྣམས་ཚད་ལས་བརྒལ་བའི་འབག་བཙོག་ཏུ་བཏང་བར་མ་ཟད་ཁོར་ཡུག་ཡོངས་རྫོགས་བརླག་ངེས་ཡིན།

            དེ་བཞིན་དུ་ཕུགས་རྒྱང་རིང་པོའི་བསམ་ཤེས་མེད་པར་འཕྲལ་དུ་ཤོག་དངུལ་གྱི་གྲངས་ཀ་ཙམ་གྱི་ཆེད་གཙང་ཆུ་དང་རྒྱུག་ཆུ་སོགས་སུ་གད་སྙིགས་དང་བཙོག་ཆུ་སོགས་ཚད་ལས་བརྒལ་བ་གཡུག་པའི་མཇུག་འབྲས་ད་ཆ་གཙང་པོ་དང་རྒྱུག་ཆུ་གང་མང་ཞིག་འཐུང་ཆུར་མི་རུང་བའི་ཚད་གཞི་ཧ་ཅང་མཐོན་པོར་སླེབས་ཡོད།  དཔེར་ན།  སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༦ ལོར་རྒྱ་ནག་ཤིང་ཧ་གསར་ཁང་གི་གསར་འགྱུར་ལྟར་ན། འབྲི་ཆུའི་བརྒྱ་ཆ་ ༦༦ ཙམ་འཐུང་ཆུ་མི་རུང་བར་གྱུར་པ་དང་། ཆུ་བཙོག་གི་རིགས་ཏོན་ (ton)ཐེར་འབུམ་བཞི་ཙམ་གཙང་པོའི་དེའི་ནང་དུ་བཞུར་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། དེ་ལས་བརྒྱ་ཆ་ ༧༣%བཟོ་གྲྭ་ཁག་ལས་ཐོན་པའི་ཆུ་སྙིགས་ཡིན་ཞེས་སྤེལ་ཡོད།[14] [15]

            དེ་བཞིན་དུ་WWF ཚོགས་པའི་སྙན་ཐོའི་ནང་གཙང་པོ་དང་རྒྱུག་ཆུ་ཁག་སྐམ་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཁག་དྲུག་དྲངས་ཡོད་དེ།

  1. ཆུ་རགས་དང་འཛུགས་བསྐྲུན།
  2. ཆུ་ཚོད་མེད་འབོར་འདྲེན།
  3. གནམ་གཤིས་འགྱུར་ལྡོག
  4. སྲོག་ཆགས་ནང་ཕན་ཚུན་བཙན་འཛུལ།
  5. ཉ་ཚོད་མེད་འཛིན་བཟུང་།
  6. ཁོར་ཡུག་འབག་བཙོག་བཅས་རེད།[16]

རང་ཉིད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ལས་ཅུང་རྒྱང་ཐག་རིང་བདང་གནས་སྐབས་རིང་དངོས་སུ་ཕན་གནོད་མ་འབྲེལ་བའི་གཙང་ཆུ་དང་རྒྱུག་ཆུའི་རིགས་ལ་འབག་བཙོག་ཤོར་བར་སྣང་མེད་དང་དོ་ཁུར་མ་བྱས་པ་ནི་ཕུགས་རྒྱང་གི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། འཐུང་ཆུའི་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་ལ་གོ་རྟོགས་མེད་པར་ཟད་པས་དེའི་མཇུག་འབྲས་ནི་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐེ་ལ་མི་མངོན་པའི་ཐག་པ་བསྐོན་པ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན། འཇིག་རྟེན་འདིའི་འཐུང་ཆུ་ནི་ཉིན་རེ་དང་ཞག་རེ་ནས་སྐམ་པ་ལ་ཕྱོགས་བཞིན་ཡོད་པ་དང་ཉིན་ཞིག་རང་ཉིད་ཀྱི་མགོ་ཐོག་ལ་སླེབས་ངེས་ཡིན།

            ཁོར་ཡུག་ཞིབ་འཇུག་པ་ཞིག་གིས། གོ་ལ་ཧྲིལ་པོའི་ཚ་དྲོད་རྒྱས་པ་ནི་རང་བྱུང་ཁམས་ལ་འགྲོ་བ་མིའི་བསམ་མེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ཞེས་པའི་སྡོམ་ཚིག་བཀོད་པ་ལྟར་ “The true cause of global warming is our thoughtless attitude to Nature” རྔམ་སེམས་དང་འདོད་དབང་གི་གཞན་དབང་དུ་ཚུད་ནས་དགོས་མཁོའི་དཔལ་འབྱོར་ལས་བརྒལ་བའི་རྒྱ་བསྐྱེད་རིང་ལུགས་པའི་བསམ་མེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་བྱུང་བས། གལ་ཏེ་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་མཐུན་པ། ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད་ཀྱི་འཛམ་གླིང་གི་འཐུང་ཆུ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་འདོད་ཚེ། ད་གཟོད་སྔོན་ལ་འདོད་རྔམ་དང་རྒྱ་བསྐྱེད་རིང་ལུགས་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཆེ་ཁག་དང་དུག་རླངས་ཚད་ལས་བརྒལ་བ་སྐྲུན་མཁན་གཏེ་བོ་རྣམས་མང་བ་ལས་ཉུང་དུ་དང་། ཉུང་བ་ལས་མེད་པར་བཟོ་བའི་ལས་འགུལ་སྤེལ་དགོས།

   མདོར་ན་འཛམ་གླིང་གི་འཐུང་ཆུའི་ཆེད་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་མགོ་སྟོད་དུ་བཟོ་ལས་ཀྱི་གསར་བརྗེ་ལངས་ཀྱང་དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པའི་མགོ་སྟོད་དུ་བཟོ་ལས་མེད་པར་བཟོ་བའི་གསར་བརྗེ་བྱེད་དགོས།

༣༽ ཆར་ཆུ་སོགས་གསོག་འཇོག་གིས་འཐུང་ཆུའི་མཛོད།    

གོ་ལ་ཧྲིལ་པོ་འདིའི་འཐུང་ཆུ་ཁག་ལ་འབག་བཙོག་ནི་ཉིན་རེ་ནས་ཉིན་རེར་ཇི་སྡུག་གིས་དཀའ་ངལ་འཕྲད་བཞིན་ཡོད་པ་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཡིན། དེས་ན་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་སེལ་བའི་ཐབས་ལམ་གཉིས་ཏེ། གཅིག ད་ལྟ་འཇིག་རྟེན་འདིར་ཡོད་བཞིན་པའི་འཐུང་ཆུའི་འབྱུང་ཁུངས་གཙོ་བོ་གཙང་པོ་དང་རྒྱུག་ཆུ་སོགས་འབག་བཙོག་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་ལ་འབད་རྒྱུ་དང་། གཉིས། འཐུང་ཆུ་གསར་བཟོའི་ལས་རིགས་འདྲ་མིན་གསར་གཏོད་བྱེད་དགོས།

འཛམ་གླིང་གི་ཤར་ནུབ་ཀུན་ལ་ཆ་སྙོམ་གྱིས་སྐར་མ་རེའི་ནང་ཆར་པ་ཏོན་་(ton)ས་ཡ་907འབབ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་།[17] དེ་ལ་དཔག་ན་ཉིན་རེ་དང་ལོ་རེར་ཆར་པ་ཇི་ཙམ་འབབ་མིན་ཤེས་ཐུབ་ལ། ལྷག་པར་དུ་ལོ་རེ་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་གང་སར་ཆར་ཞོད་ཀྱི་དུས་ཡུན་ཟླ་གཅིག་གཉིས་ལྷག་ཆ་སྙོམས་ཀྱིས་འབབ་ཀྱིན་ཡོད། དཔེར་ན་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཧི་མ་ཅལ་གྱི་མངའ་སྡེའི་ནང་དུ་སྤྱི་ཟླ་ ༧ པ་ནས་ ༩ དཀྱིལ་ཙམ་བར་ཉིན་རེར་ཆར་ཆུ་ཏོན་ཐེར་འབུམ་ཁ་ཤས་འབབ་ཀྱི་ཡོད་ལ། ཆར་ཆུ་དེ་དག་ལས་ས་ཞིང་དང་རྩི་ཤིང་སོགས་ལ་དགོས་པའི་ལྷག་ལུས་ཀྱི་ཆར་ཆུ་རྣམས་ནི་གཙང་ཆུ་སོགས་དང་འདྲེས་ནས་མཐར་མཐའི་རྒྱ་མཚོའི་ནང་བབ་ནས་བེད་མེད་དམ་ཚྭ་ཆུའི་ངོ་བོར་གྱུར་བཞིན་ཡོད།   གལ་ཏེ་དེའི་ལྷག་འཕྲོས་ཀྱི་ཆར་ཆུ་རྣམས་རྒྱ་མཚོ་དང་མ་འདྲེས་པའི་གོང་ནས་གྲོང་དང་གྲོང་སྡེའི་ས་ཚིགས་སོ་སོའི་ནང་ཆུ་མཛོད་ཆེ་ཆུང་འདྲ་མིན་བཟོས་ནས་གསོག་འཇོག་བྱེད་ཐུབ་ཚེ་རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའི་ནང་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་བཞིན་པའི་མི་མང་ས་ཡ་མང་པོར་ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད་ཀྱི་ཕན་ཐོགས་དང་དཀའ་ངལ་སེལ་ཐུབ། དེར་མ་ཟད་ཆར་ཆུ་ནི་འཇིག་རྟེན་འདིའི་འཐུང་ཆུའི་ངོར་གྱུར་སླ་ཤོས་ཀྱི་བརླན་གཤེར་དང་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་སེལ་བའི་སྟབས་བདེ་ཤོས་དེ་རེད་སྙམ། འོན་ཀྱང་ཆར་ཆུ་རྣམས་གསོག་འཇོག་བྱས་ན་ཡུལ་ལུང་དེ་དང་དེའི་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་ལ་གནོད་ཚབས་ཡོད་མེད་སོགས་ཞིབ་འཇུག་མཐིལ་ཕྱིན་པ་བྱས་ཏེ་གསོག་འཇོག་བྱ་དགོས་པ་ལས་གཞན་དུ་ན་མཇུག་འབྲས་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའང་འབྱུང་སྲིད།

            དེ་བཞིན་དུ་ནམ་དུས་བཞིའི་ནང་ཚན་དགུན་དུས་ནི་འཛམ་གླིང་གི་ཡུལ་ལུང་གང་སར་ཁ་བ་ཆེ་ཆུང་ལ་མ་ལྟོས་པར་འབབ་ཀྱི་ཡོད་ལ། དབྱར་དུས་སུ་གངས་རྣམས་བཞུར་ནས་གཙང་ཆུ་སོགས་དང་འདྲེས་ཏེ་མཐར་རྒྱ་མཚོའི་ནང་འབབ་ནས་བ་ཚྭ་ཅན་དུ་གྱུར་ནས་འཐུང་ཆུར་སྤྱོད་མི་རུང་བར་གྱུར། གལ་ཏེ་ཁ་བ་དེ་རྣམས་མ་བཞུར་སྔོན་ནས་གསོག་འཇོག་གི་ཐབས་ལམ་གསར་གཏོད་བྱེད་ཐུབ་ཚེ་ཕྱིས་དབྱར་དུས་སོགས་སུ་འཐུང་ཆུར་ངོར་གྱུར་ཐུབ། དེ་ནི་འཐུང་ཆུ་གསར་བཟོས་ཀྱི་ལས་རིགས་ལེགས་ཤོས་དང་སྟབས་བདེ་ཤོས་ཤིག་རེད་སྙམ། ཡིན་ན་ཡང་གངས་དང་ཆར་ཆུ་སོགས་ནི་འགྲོ་བ་མི་ཁོ་ནར་དབང་བ་དང་འགྲོ་བ་མི་ཁོ་ནར་བེད་སྤྱོད་ཡོད་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་གཞན་དུད་འགྲོ་དང་རྩི་ཤིང་ནགས་ཚལ་སོགས་ལ་དགོས་མཁོ་ཆེ་བ་དང་བདག་དབང་ཡང་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་དེ་དག་གསོག་འཇོག་བྱེད་སྐབས་ཚོད་འཛིན་རན་པོ་ཞིག་དང་དེ་དག་ལ་དོ་ཕོག་མ་ཐེབས་པ་ཞིག་ངེས་པར་བྱེད་དགོས། གཞན་དུ་ན་རྒྱུ་བ་མི་དང་མི་རྒྱུ་བ་ས་གཞི་ནགས་ཚལ་སོགས་གཉིས་ནི་ཕན་ཚུན་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པས་རྩི་ཤིང་ནགས་ཚལ་དང་རང་བྱུང་ཁམས་ལ་དོ་ཕོག་ཆེན་པོར་ཐེབས་ཚེ་འགྲོ་བ་མིའི་འཚོ་རྟེན་ལ་འགྱུར་བ་ཐེབས་ངེས་ཡིན་པའི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རྣམ་གཞག་ཀྱང་བརྗེད་མི་རུང་། 

༤༽ བ་ཚྭ་ཆུ་ཅན་འཐུང་ཆུར་བཟོས་པའི་ལག་རྩལ།

            འཛམ་གླིང་འདི་སུམ་ཆ་གཉིས་བ་ཚྭ་ཅན་གྱི་རྒྱ་མཚོ་ཡིས་ཟིན་ཡོད་པར་མ་ཟད་མཚོ་ཆེན་གང་མང་ཞིག་ཀྱང་ཚྭ་ཆུ་ཡིན་མོད། རྒྱ་བོད་ཀྱི་གཞུང་ཆེན་ཁག་ལས་ནོར་བུ་ཀེ་ཏ་ཀའི་ཕན་ཡོན་ནམ་བྱེད་ལས་འཆད་སྐབས་གལ་ཏེ་ནོར་བུ་དེ་ཉིད་ཆུ་རྙོག་ཅིག་གི་ནང་བླུགས་ཚེ་རིམ་གྱིས་དྭངས་རྙོག་སེལ་ནས་ཆུ་རྙོག་དེ་ཉིད་དྭངས་པར་བྱེད་ནུས་པའི་བྱེད་ལས་ལྡན་པ་འགྲེལ་བརྗོད་སྔར་ནས་བྱེད་པ་ལྟར། དེང་སང་ཚན་རིག་པས་བཟོས་པའི་སྨན་རིལ་དཀར་པོ་(Purification and Disinfection Tablets ) ཞིག་ཆུ་རྙོག་འདམ་གང་ནང་བླུགས་ནས་སྐར་མ་སུམ་ཆའམ་ཆུ་ཚོད་ཁ་ཤས་འགོར་རྗེས་ཆུ་རྙོག་དེ་ཉིད་དྭངས་གསལ་དུ་གྱུར་ཏེ་འཐུང་རུང་གི་ཆུ་ཡི་ངོ་བོར་བཟོས་ཐུབ་པའི་ཚན་རིག་གི་ལག་རྩལ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སྣོད་ཅིག་གི་ནང་དུ་བྱེ་མ། རྡེའུ་དང་། རྩྭ་སོགས་རིམ་གྱིས་བླུགས་རྗེས་དེའི་ཐོག་ཏུ་ཆུ་རྙོག་བླུགས་ནས་དྭངས་གསལ་བྱེད་པའི་ཐབས་ལམ་སོགས་གསར་གཏོད་བྱས་ཡོད།

དེས་ན་ཚན་རིག་གི་ལག་རྩལ་གོང་འཕེལ་བཏང་ནས་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ཡིས་མཚོན་པའི་བ་ཚྭ་རིགས་ལས་ངང་པས་འོ་ཆུ་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པའི་བརླན་ཞིང་གཤེར་བ་ལས་འོ་མ་ལེན་པ་བཞིན། ༡ བ་ཚྭའི་ཆུ་རིགས་ལས་ཚྭ་ལེན་པའམ་ཕྱིར་འདོན་ཐུབ་པའི་འཕྲུལ་འཁོར་རམ་ལག་རྩལ་གསར་གཏོད། ༢ ཡང་ན་བ་ཚྭའི་ཆུ་ལས་བ་ཚྭ་གཙང་སེལ་བཟོ་ཐུབ་པའི་སྨན་རྫས་རིགས་གསར་གཏོད་དང་། ༣ ཡང་ན་མི་ཚོགས་དཀྱུས་མས་སྟབས་བདེའི་ངང་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཐུབ་པའི་ཆུ་འཚག་ཆེན་པོ་རིགས་གསར་གཏོད་ཀྱིས་རྒྱ་མཚོའི་ཆུ་ལས་ཚྭ་འཚག་ཐུབ་པའི་ཐོན་བསྐྱེད་གསར་བསྐྲུན་ཐུབ་ཚེ་ལོ་ལྟར་འཛམ་གླིང་འདིའི་མི་འབོར་བརྒྱ་ཆ་དྲུག་ཅུའི་ལྷག་ལ་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་བཞིན་ཡོད་[18]པའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་སྐྱོབ་པའི་ཐབས་ལམ་ལེགས་ཤོས་དང་། མཐའི་རྒྱ་མཚོ་ནི་ཟད་མཐའ་མེད་པས་ཕྱིན་ཆད་འཐུང་ཆུའི་དཀལ་ངལ་བསྐྱར་དུ་འཕྲད་མི་སྲིད།

༥༽ ཆུ་རྡུལ་ཕྲ་མོ་གསར་བཟོ་ཐུབ་བམ།  

འབྱུང་བ་བཞིའི་ནང་ནས་ཆུའི་འབྱུང་བ་ནི་འགྲོ་བ་ཡོད་དོ་ཅོག་གི་སྲོག་འཚོ་བར་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་འཇིག་རྟེན་འདིར་རང་བྱུང་གིས་གྲུབ་པའི་དངོས་པོ་ཞིག་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་ཆུའི་འབྱུང་བ་ནི་རྒྱུ་མེད་དང་རྐྱེན་མེད་ལས་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་པར་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲན་ས་ཡ་མང་པོ་འདུས་པ་ལས་ཆུ་གྲུབ་པ་དང་། ཆུའི་རྡུལ་ཕྲན་ཡང་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་མང་པོ་འདུས་པ་ལས་གྲུབ་ཡོད་སྐོར་ནང་པའི་ཚན་རིག་དང་དེང་རབས་ཚན་རིག་གཉིས་ཀས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད།

འོ་ན་ཆུ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དེ་དག་གང་ཞིག་ལས་གྲུབ་པ་དང་གསར་དུ་བཟོ་ཐུབ་བམ་ཞེ་ན།

            ནང་པའི་ཚན་རིག་གམ་གཞུང་ལུགས་ཁག་ལྟར་ན། མདོ་སེམས་དང་དབུ་མ་པ་བཅས་ཀྱིས་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་རང་ཉིད་ལས་ཕྲ་བའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དུ་མ་འདུས་པ་ལས་གྲུབ་པར་མི་འདོད་ཅིང་། རང་ཉིད་ཀྱི་རིགས་འདྲའི་རྒྱུན་སྔ་མ་ལས་བྱུང་བའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཅིག་ལས་བྱུང་བ་དང་། དེ་ལས་ཕྲ་བར་གྱུར་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་མི་འདོད། དེར་བརྟེན་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་རྒྱུན་ནི་ཐོག་མེད་ཡིན་པས་ནང་པའི་ཚན་རིག་པ་ལྟར་ན་སྔོན་མེད་གསར་དུ་བཟོ་ཐུབ་པར་ཁས་མི་ལེན་ལ། འོན་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་ས་རྡོ་བྲག་རི་སོགས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ནང་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲན་དང་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཡོད་པ་ནང་པའི་མདོ་སྔགས་གཞུང་ལུགས་ཀུན་ལས་གསུངས་ཡོད་དེ། མཛོད་ལས། འདོད་ན་གཟུགས་སོགས་ལྟ་བ་དང་། །སྒྲ་མེད་ཕྲ་རབ་རྡུལ་ཕྲན་བརྒྱད། །ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར། སའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་གྲུབ་པ་ན། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མེའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག ཆུའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག རླུང་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག དྲིའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག རོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག རེག་བྱའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་སྟེ་བརྒྱད་བྱུང་བ་དང༌། དེ་བཞིན་དུ་སའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཉིས་གྲུབ་པ་ལ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བརྒྱད་གཉིས་བཅུ་དྲུག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གྲུབ་པས་ཁྱབ་པ་དང༌། ཆུའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་སོགས་ཀྱང་གཉིས་གཉིས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་ངོ༌། །ཞེས་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཡན་གར་བ་དང་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཆ་མེད་པ་གཅིག་པུར་གནས་པ་ནི་མི་འདོད་དེ། དཔེར་ན། རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོས་(1617-1682) མཛད་པའི་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་རྣམ་བཤད་ཆོས་མངོན་རིན་ཆེན་འདྲེན་པའི་ཤིང་རྟ་ལས། འདོད་པར་དབང་པོས་ཟིན་པ་མེད་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་སྐྱེ་བའི་ཚེ་རྡུལ་རྫས་བརྒྱད་ཅིག་ཅར་དུ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་སྐྱེ་བའི་ཚེ་འབྱུང་བཞིའི་རྡུལ་དང་སྒྲ་མེད་དེ་སྒྲ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྱི་དོན་བཞི་སྟེ་བརྒྱད་ཅིག་ཅར་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། ཞེས་ལྟ་བུ་རེད།

            དེས་ན་ནང་པའི་བྱེ་མདོ་སོགས་ཀྱི་ལུགས་ལྟར་ན་ས་རྡོ་རི་བྲག་སོགས་ཀྱི་ནང་དུ་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲན་དང་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཡོད་པས་དེ་དག་ས་རྡོ་རི་བྲག་ལས་ཕྱིར་འདོན་གྱིས་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲན་ཐེར་འབུམ་མང་པོ་གསོག་འཇོག་གིས་འཐུང་ཆུ་གསར་བཟོའི་ཐབས་ལམ་ཞིག་མི་སྲིད་པ་མིན་པས་དེ་ལྟར་གསར་གཏོད་བྱེད་ཐུབ་ཚེ་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་བཞིན་པའི་མི་འབོར་ས་ཡ་མང་པོའི་ཚེ་སྲོག་སྐྱོབ་ཐུབ། དེ་ལྟར་བྱུང་བར་ཐོག་མར་ས་རྡོ་རི་བྲག་སོགས་ཀྱི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲན་རྣམས་ཕྱིར་འདོན་བྱེད་ཐུབ་པའི་དེང་དུས་ཀྱི་འཕྲུལ་ཆས་གསར་གཏོད་བྱེད་དགོས།

            དེང་དུས་ཚན་རིག་པས་འཐུང་ཆུ་ནི་H2Oཞེས་པའི་རྡུལ་ཕྲན་ས་ཡ་འདུས་པ་ལས་གྲུབ་པར་སྨྲ་བ་དང་། H2ཧཱེ་ཌོ་ཇན་གཉིས་ཞེས་པ་ནི་Hydrogen ཧཱེ་ཌོ་ཇན་གྱི་རྡུལ་གཉིས་དང་ (O) ཨོ་ཞེས་པ་ནི་ Oxygen ཨོཀ་སི་ཇན་ཞེས་པའི་རྡུལ་ལ་གོ་དགོས། ཧཱེ་ཌོ་ཇན་Hydrogen ཞེས་པའི་རྡུལ་ཕྲན་ནི་ཨེ་ལེཀ་ཏྲོན་ (Electron) དང༌། ཕོ་རྡུལ་དང་ (Proton)ཞེས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རེ་རེ་འདུས་པ་ལས་གྲུབ་པར་འདོད།  ཨོཀ་སི་ཇན་ (Oxygen)ཞེས་པའི་རྡུལ་ཕྲན་ནི་ཨེ་ལེཀ་ཏྲོན་བརྒྱད་ (Electron) དང༌། ཕོ་རྡུལ་བརྒྱད་དང་། ཎུ་ཀྲོན་(Neutron) བརྒྱད་ལས་འདུས་པར་གྲུབ་པར་འདོད། འོན་ཀྱང་ Oxygen དང་ Hydrogen ཞེས་པའི་རྡུལ་ཕྲན་དང་དེ་གཉིས་ཀྱིས་གྲུབ་གཞིའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དེ་རྣམས་ད་ལྟའི་དུས་ཚན་རིག་པས་ལག་རྩལ་གྱིས་སྔོན་མེད་གསར་དུ་བཟོ་ཐུབ་པར་ཁས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་མེད་ཀྱང་མ་འོངས་པར་ཚན་རིག་གི་ལག་རྩལ་གོང་མཐོར་ཕྱིན་པ་དང་ཆབས་ཅིག་གསར་བཟོ་བྱེད་ཐུབ་པའི་དུས་ཤིག་ཤར་ཚེ་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་སེལ་བའི་ཐབས་ལམ་ལེགས་ཤོས་སུ་གྱུར་ངེས་རེད་སྙམ།            དེས་ན་ནང་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་དེང་རབས་ཚན་རིག་པ་གཉིས་ཀས་ཆུའི་གྲུབ་གཞི་མཐར་ཐུག་ཏུ་གྱུར་པའི་རྡུལ་ཕྲན་དང་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་གསར་བཟོ་བྱེད་ཐུབ་པར་ཁས་མི་ལེན་ཡང་ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་བྱེ་མའི་གསེབ་ནས་གསེར་འཚག་པའམ་ཕྱིར་འདོན་བྱེད་པའི་དཔེ་ལྟར་ས་རྡོ་རི་བྲག་སོགས་ཀྱི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་ཆུའི་གྲུབ་གཞིའི་རྡུལ་ཕྲན་དང་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཕྱིར་འདོན་གྱིས་འཐུང་ཆུ་བཟོ་ཐུབ་པའི་གསར་བརྗེའི་ལམ་བུ་ཞིག་རིང་མིན་གཏོད་ཐུབ་སྙམ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་བྱུང་ཚེ་འཛམ་གླིང་འདིའི་སྐྱེ་འགྲོ་ཡོད་དོ་ཅོག་ལ་ད་སྔ་ཕུལ་མ་མྱོང་བའི་ལེགས་སྐྱེས་ཆེ་ཤོས་དང་། དེ་བཞིན་འགྲོ་བ་ཀུན་ལ་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་པར་གདོན་མི་ཟའོ། །

༦༽  འཐུང་ཆུ་ཚར་ན་་འཛམ་གླིང་ཧྲིལ་པོའི་སྲོག་འཕྲོག་ངེས་ཡིན།

        གོ་ལ་ཧྲིལ་པོ་འདིའི་མཚོ་དང་གཙང་པོ་དག་སྐམ་པའི་དཀའ་ངལ་སེལ་བའི་ཐབས་ལམ་དང་སྐམ་རྐྱེན་རྣམས་ཞིབ་འཇུག་གིས་འགོག་པའི་ཐབས་ཤེས་མ་བཙལ་ན། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ལོ་རེ་བཞིན་འཛམ་གླིང་གི་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་ཇེ་ཆེར་དང་། ཕྱོགས་གཞན་ནས་འཛམ་གླིང་འདིར་ལོ་རེ་ནས་མི་འབོར་ཇེ་མང་དང་། དེ་བཞིན་འཐུང་ཆུ་མཁོ་བའི་དུད་འགྲོའི་རིགས་ཀྱང་ཇེ་མང་ཡིན་པས་ཡུན་རིང་མི་འགོར་བར་འཇིག་རྟེན་འདིར་དེ་སྔོན་བྱུང་མྱོང་མེད་པའི་འཛམ་གླིང་ཧྲིལ་པོ་ཡོངས་ལ་བཀྲེས་སྐོམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཞིག་འོང་ངེས་ཡིན། འཛམ་གླིང་སྲུང་སྐྱོབ་ཚོགས་པས་(World Preservation)བཏོན་པའི་སྙན་ཐོའི་ནང་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ནང་ཚུད་འཛམ་གླིང་གི་མི་འབོར་སུམ་ཆ་གཉིས་ལ་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ངེས་ཡིན་པའི་སྡོམ་ཚིག་བྱས་འདུག[19]  མདོར་ན་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་སེལ་བའི་ཐབས་ལམ་གཉིས་ཏེ། དགག་ཕྱོགས་ནས་སྲིད་པའི་གངས་རི་དང་གཙང་པོ་རྣམས་སྐམ་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་རྣམས་ཤེས་ཐོག་ཆུང་བ་སྐྱེས་བུ་སྒེར་ནས་བཟུང་ཆེ་བ་རྒྱལ་ཁབ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་འགོག་ཐབས་ལ་འབད་རྒྱུ།  སྒྲུབ་ཕྱོགས་ནས་འཐུང་ཆུ་གསར་བཟོའི་ལས་གཞི་གསར་གཏོད་བྱེད་རྒྱུ་དེ་གཉིས་ཡིན། གལ་ཏེ་འཛམ་གླིང་དམག་འཁྲུག་གསུམ་པ་བྱུང་ཡང་ཉིན་བདུན་རིང་འཇིག་རྟེན་ཡོངས་འཆི་གསོན་གྱི་མཐར་སྐྱེལ་མི་ཐུབ་ཀྱང་གོ་ལ་ཧྲིལ་པོ་འདིར་འཐུང་ཆུ་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ནས་ཉིན་བདུན་སོང་རྗེས་མི་འབོར་དུང་ཕྱུར་བདུན་ཅུས་གཙོས་འགྲོ་བ་མང་དག་ཅིག་ཕྱི་མའི་ལྔ་ལམ་དུ་འཕེན་ངེས་ཡིན་པས་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་བསམ་ཚེ་དམག་འཁྲུག་གི་འཇིགས་སྣང་ལས་ལྡབ་གྱུར་གྱི་ཆེ་བས་ད་ལྟ་ནས་ང་ཚོས་འཐུང་ཆུའི་གལ་ཆེན་གྱི་རང་བཞིན་དང་། གོ་ལ་ཧྲིལ་པོ་འདིར་འཐུང་ཆུ་ཇི་ཙམ་ཡོད་མེད། ལོ་བསྟར་ཉམས་རྒུད་ཇི་ཙམ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་མེད་དང་དེའི་རྒྱུ་རྐྱེན། འཐུང་ཆུ་གསར་བཟོའི་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་གསར་གཏོད་གང་མགྱོགས་སྤེལ་དགོས། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་མ་བྱུང་ནའང་འཐུང་ཆུའི་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ལས་གཞི་དང་བསམ་གཞིག་བྱེད་དགོས་པ་ནི་འཐུང་ཆུ་ལ་བརྟེན་པའི་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་སྐྱེ་འགྲོ་ཀུན་ལ་འབབ་པའི་ལས་འགན་ལྡོག་ཏུ་མེད་པ་དེ་ཡིན། 

ཨ་ལགས་རྗེ་སྤྲུལ་བློ་གྲོས་ཆོས་བཟང་གིས་ལ་དྭགས་ཆུ་མང་ཐང་དུ་བཞུར་བཞིན་པའི་སེངྒེ་གཙང་པོའི་འགྲམ་ནས་སྐྱོ་སྣང་དང་བཅས་༢༠༡༧ ལོའི་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༢ ཉིན་མཇུག་བསྡུས།

 

[1]                  www. independent.co.uk

[2]                  www.wwf.panda.org.freshwater

[3]                  www. independent.co.uk

[4]                  climatechangenews.com

[5]                  www.mnn.com

[6]                  claudearpi.blogspot.com/2009/12/rivers-flowing-in-kokonor-lake-drying.html

[7]                  chinatibet.people.com.cn

[8]                  www.http://en.m.wikipedia.org>wiki>list of drying lakes

[9]                  wwf.panda.org/10 rivers at risk/

[10]                www.wwf.panda.org.freshwater

[11]                http://www.cbsnews.com>new>carbon dioxidea

[12]                www.dailymail.co.uk

[13]                www.timeforchange.org>personal growth

[14]                https://phys.org › Earth › Environment

[15]                www.terradaily.com/reports/Pollution_turning_Chinas_Yangtze_river_cancerous.html

[16]                wwf.panda.org/10 rivers at risk/ 

[17]                www.independent.co.uk>Here comes ther rain again>

[18]          www. independent.co.uk

[19]          www.worldpreservationfoundatiion.org/watersecurity

 

བློ་གྲོས་ཆོས་བཟང་།

བློ་གྲོས་ཆོས་བཟང་།
བློ་གྲོས་ཆོས་བཟང་།

མཚན་ཡོངས་ལ་ཨ་ལགས་རྗེ་སྤྲུལ་བློ་གྲོས་ཆོས་བཟང་ཞེས་འབོད། ཁོང་ནི་བཞུགས་སྒར་དུ་ཡོད་པའི་ཀིརྟིའི་བྱེས་པ་གྲྭ་ཚང་གི་རིག་ལམ་དགེ་རྒན་རིས་མེད་སློབ་དཔོན་ཡིན་པ་དང་། ཁོང་བོད་དུ་འཁྲུངས་ཤིང་། རྗེས་སུ་རྒྱ་གར་ལ་འབྱོར་རྗེས་ ༡༩༩༥ལོར་རྡ་ས་ཀིརྟིའི་བྱེས་པ་གྲྭ་ཚང་དུ་ཞུགས། ༢༠༠༣ རྡ་ས་རིགས་ལམ་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་སློབ་གཉེར་གནང་སྟེ། ༢༠༠༦ ལོར་དབུ་མ་རབ་འབྱམས་པའི་ལག་ཁྱེར་བླངས། དཔལ་སྤུངས་ཤེར་རབ་གླིང་དུ་འདུལ་བ་ལོ་གཉིས་སློབ་གཉེར་གནང་རྗེས་༢༠༡༠ལོར་ནང་ཆོས་ཐོག་Ph.d རིས་མེད་སློབ་དཔོན་གྱི་འབུམ་རམས་པའི་ལག་ཁྱེར་ཐོབ། ༢༠༡༠ ནས་ཀིརྟིའི་བྱེས་པ་གྲྭ་ཚང་གི་དཔེ་ཁྲིད་དགེ་རྒན་གནང་མུས་ཐོག “ཀླད་པ་ལས་འདས་བའི་ཤི་བའི་རྗེས་ཀྱི་གནད་དོན།” དང་། “ཡང་སིངྒལའི་དེབ་ཐེར་དུ་འཁོད་པའི་རབས་ཆེན་བོད་མི།” ཞེས་པའི་དེབ་དང་དཔྱད་རྩོམ་མང་དུ་སྤེལ་བ་དང་བཅས་སོ།

བྱ་སྨྱོན་པ།

བྱ་སྨྱོན་པ།
བྱ་སྨྱོན་པ།

སྐལ་བཟང་མེ་ཏོག་གམ་བྱ་སྨྱོན་པ་ནི་མཚོ་སྔོན་པོའི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་སྐྱེས་ཤིང་། ཆུང་དུས་ནས་ས་གནས་སློབ་ཆུང་སོགས་འགྲིམས། ༡༩༩༨ ལོར་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་བ་དང་ཤེས་རབ་དགའ་ཚལ་སློབ་གླིང་དུ་སྐབས་གཉིས་པའི་མཐར་ཕྱིན་སློབ་མའི་གྲས་སུ་ཚུད་དེ་འཛིན་གྲྭ་མཐར་ཕྱིན།

༢༠༠༠ ལོར་ནོར་གླིང་མཐོ་སློབ་ཏུ་འཛུལ་ཞུགས་བྱས་ཏེ་རྩོམ་ཡིག་འབྲི་བའི་ལས་ལ་ཞུགས། སྔ་རྗེས་སུ་བོད་ཕྱི་ནང་གི་དུས་དེབ་དང་ཚགས་པར་སོགས་སུ་རྩོམ་ཡིག་བརྒྱ་ལྷག་སྤེལ། ༢༠༠༧ ལོར་ས་མཐའི་རླུང་ཞེས་པའི་སྙན་ངག་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བརྩམས། ༢༠༠༩ ལོར་PEN པེན་བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོའི་མཐུན་ཚོགས་སུ་ཞུགས། ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་གི་རྒྱལ་བའི་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་དུ་རྩོམ་སྒྲིག་པའི་ལས་ཀ་བྱེད་མུས་བཅས།